<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tei-to-html.xsl" ?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title><title xml:lang="sa">Itihāsasamuccaya</title></title>
            
         <editor><persName>Charles Li</persName><orgName>Universität Hamburg</orgName></editor></titleStmt>
         <publicationStmt>
            <publisher>TST Project</publisher>
            <date>2026</date>
         </publicationStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <repository>
                     <orgName>Internet Archive</orgName>
                  </repository>
                  <idno type="shelfmark">ark:/13960/s230b5zxtsk</idno>
                  <idno type="alternate"/>
               <idno type="URI">https://archive.org/details/DWVC_itihas-samuchchaya-of-vyasa-1916-lakshmi-venkateshvar-mudranalay-mumbai</idno></msIdentifier>
               <msContents class="#STM">
                  <summary>This copy of the <title xml:lang="sa">Itihāsasamuccaya</title> was digitized by eGangotri as part of the Mumukshu Bhawan Varanasi Collection and uploaded to the Internet Archive in 2022. This is the editio princeps, published in 1915/1916 (<term xml:lang="sa">śaka 1838, saṃvat 1973</term>), although an earlier Greek translation by Demetrios Galanos was published in 1851.</summary>
                  
            
            
          <msItem xml:id="Is-DEd" defective="false"><title xml:lang="sa">Itihāsasamuccaya Auśīnaropākhyāna</title><textLang mainLang="san"/></msItem><msItem xml:id="Ism-DEd" defective="false"><title xml:lang="sa">Itihāsasamuccaya Mudgalopākhyāna</title><textLang mainLang="san"/></msItem></msContents>
               <physDesc>
                  
                  
                  
                  
                  
               <objectDesc form="codex" rend="movable-type">
                     <supportDesc material="paper industrial">
                        
                        
                        
                        
                        
                     <support>
                           
                        </support><extent>
                           <measure unit="page" quantity="153">2 unnumbered, 1-151, 1 unnumbered</measure>
                           <dimensions type="object" unit="mm">
                              
                              
                           </dimensions>
                           <dimensions type="leaf" unit="mm">
                              
                              
                           </dimensions>
                           <dimensions type="written" unit="mm">
                              
                              
                           </dimensions>
                        </extent></supportDesc>
                     <layoutDesc>
                        
                     </layoutDesc>
                  </objectDesc><handDesc/><typeDesc><typeNote scope="sole" script="devanagari" medium="ink black"/></typeDesc><additions>
                  </additions><bindingDesc>
                     <binding>
                        
                        <decoNote type="stringhole">
                           <measure unit="stringhole"/>
                        </decoNote>
                    </binding>
                  </bindingDesc></physDesc>
               <history>
                  
                  
                  
               <origin>
                     <origDate calendar="gregorian" notBefore="1915" notAfter="1916"/>
                     <origPlace>Mumbai</origPlace>
                  </origin></history>
               <additional>
                  <listBibl>
                     
                  </listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc><p>IAST transliteration.</p></encodingDesc>
      
   <revisionDesc/></teiHeader>
   <facsimile>
   <graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/DWVC_itihas-samuchchaya-of-vyasa-1916-lakshmi-venkateshvar-mudranalay-mumbai/manifest.json" facs="24"/></facsimile>
  
  <text corresp="#Ism-DEd" xml:lang="sa">
    <body>
      <pb n="17" facs="23"/>
      <lb n="24"/>
      <lg corresp="#VP65.40bis">
       <l>tasmāt tvam api rājeṃdra dehi nyāyārjitaṃ dhanam ||</l>
        <l>dānā<lb n="25"/>j jñānaṃ ca tat prāpya jñānāt_ siddhiṃ ca yāsyasi || 60 ||</l>
      </lg>
    </body>
  </text><text corresp="#Is-DEd" xml:lang="sa">
    <body>
      <pb n="18" facs="24"/>
      <head><lb n="7"/>caturtho 'dhyāyaḥ 4 |</head>
      <p xml:id="Is4-p1"><lb n="8"/>vaiśaṃpāyana uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.1">
        <l>kathayaṃtaṃ hitārthānāṃ prabhāvānadbhutāṃs tathā || </l>
        <l><lb n="9"/>romaśaṃ dharmatatvajñaṃ paryyapṛcchad yudhiṣṭhiraḥ || 1 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p2">yudhiṣṭhira uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.2">
        <l>yo <lb n="10"/>rakṣet prāṇinaṃ rājā bhayāttaṃ śaraṇāgatam ||</l>
        <l>tasya puṇyaphalaṃ yat syāt tan me <lb n="11"/>brūhi tapodhana || 2 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p3">romaśa uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.3" corresp="#VP65.27 #Mbh131.5ter">
        <l>ekataḥ kratavaḥ sarve samāptavarada<lb n="12"/>kṣiṇāḥ ||</l>
        <l>ekato bhayabhītasya prāṇinaḥ prāṇarakṣaṇam || 3 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.4">
        <l>etad eva purā <lb n="13"/>devā tulayā samatolayan ||</l>
        <l>prāṇarakṣaṇam eveha gauraveṇātiricyate || 4 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.5">
        <l><lb n="14"/>atraivodāharaṃtīmam itihāsaṃ purātanam ||</l>
        <l>iṃdrasyāgneś ca saṃvādaṃ śiber auśī<lb n="15"/>narasya ca || 5 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.6">
        <l>varttamāne mahāyajñe jijñāsārthaṃ śibiṃ nṛpam ||</l>
        <l>iṃdraḥ śyenaḥ <lb n="16"/>kapoto 'gnir bhūtvā tatropajagmatuḥ || 6 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.7" corresp="#VP65.3 #Mbh130.20">
        <l>atha taṃ nṛpatiṃ prāpya <lb n="17"/>kapotaḥ śyenato bhayāt ||</l>
        <l>śaraṇārthī mahīpālaṃ nililye bhayavihvalaḥ <lb n="18"/> || 7 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.8">
        <l>tataḥ śanair upāgamya śyenarūpī sureśvaraḥ ||</l>
        <l>rājānaṃ sumahā<lb n="19"/>tmānaṃ provācedaṃ vacas tadā || 8 ||</l>
       </lg>
      <p xml:id="Is4-p4">śyena uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.9ab" corresp="#VP65.6ab #Mbh131.1ab">
        <l>dharmātmānaṃ bhuvi <lb n="20"/>prāhur ekaṃ tvādyamahīkṣitam ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.9bis">
        <l>tvaṃ vai śaraṇadānena rakṣa māṃ pīḍitaṃ kṣudhā <lb n="21"/>|| 9 ||</l>
         <l>dharmabudhyā tvayā dharmaḥ kriyate sūkṣmabuddhinā ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.9cd" corresp="#VP65.6cd #Mbh131.1cd">
         <l>sa tvaṃ dharma<lb n="22"/>viśuddhena kathaṃ dharmaṃ cikīrṣasi || 10 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.10" corresp="#VP65.7">
        <l>bhavān_ kṛtaghnaṃ dānena satyenā<lb n="23"/>nṛtavādinam ||</l>
        <l>kṣamayā krūrakarmāṇam asādhuṃ sādhunā jayet || 11 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.10bis">
        <l><pb n="19" facs="25"/><lb n="1"/>ko 'yaṃ dharmas tavedānīm ahaṃ vismayam īyivān ||</l>
        <l>asādhuḥ pālyate rājan <lb n="2"/>sādhur vai pālyate tvayā || 12 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.11" corresp="#VP65.10">
        <l>nāpakārāpareṣv evam upakāraparo janaḥ ||</l>
        <l><lb n="3"/>apakārapare 'pi tvam upakaraparo janaḥ || 13 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.12">
        <l>ahite hitabuddhis tvaṃ <lb n="4"/>pāpeṣu tvam apāpakṛt ||</l>
        <l>doṣānveṣaṇadakṣo 'pi guṇānveṣaṇatatparaḥ || 14 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.13" corresp="#Mbh131.2">
        <l><lb n="5"/>tad eṣa vihito bhakṣaḥ pīḍyamānasya me kṣudhā ||</l>
        <l>mā hiṃsīr lobhato dharmaṃ <lb n="6"/>dharmam utsṛṣṭavānasi || 15 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p5">rājovāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.14">
        <l>saṃtrastarūpī trāṇārthī tvatto <lb n="7"/>bhīto vihaṃgamaḥ ||</l>
        <l>matsakāśam anuprāptaḥ pālyo 'gaghrugayaṃ<note place="foot">ajānato 'pīndraṃ tadbhāraty evaṃ jagāda |</note> khagaḥ || 16 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.15ab">
        <l><lb n="8"/>tad evam āgatasyāsya kapotasya mayārthinaḥ ||</l>
        </lg>
      <lg xml:id="Is4.15cd">
        <l>katham asmadvidhaḥ kuryā<lb n="9"/>t tyāgaṃ sadbhir vigarhitam || 17 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.16" corresp="#VP65.13">
        <l>lobhād veṣād bhayād vāpi yastyajecchara<lb n="10"/>ṇāgatam ||</l>
        <l>brahmahatyāsamaṃ tasya pāpam āhur manīṣiṇaḥ || 18 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.17" corresp="#VP65.14">
        <l>śāstreṣu <lb n="11"/>niṣkṛtir dṛṣṭā mahāpātakinām api ||</l>
        <l>śaraṇāgatahaṃtus tu na dṛṣṭā niṣkṛtiḥ <lb n="12"/>kvacit || 19 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.18" corresp="#VP65.15">
        <l>yathātmanaḥ priyāḥ prāṇāḥ sarveṣāṃ prāṇināṃ tathā ||</l>
        <l><lb n="13"/>tasmān mṛtyubhayatrastās trātavyāḥ prāṇino budhaiḥ || 20 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.19" corresp="#VP65.16">
        <l>janma<lb n="14"/>mṛtyujarāduḥkhair nityaṃ saṃsārasāgare ||</l>
        <l>jaṃtavaḥ parikliśyaṃte mṛtyos trasyaṃ<lb n="15"/>ti te tathā || 21 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.20" corresp="#VP65.17">
        <l>yannimittaṃ bhaved doṣas trāso vā krodha eva vā ||</l>
        <l><lb n="16"/>āyāso vā yathā duṣṭam ekāṃtam api na tyajet || 22 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.21" corresp="#VP65.18">
        <l>mariṣyā<lb n="17"/>mīti yad duḥkhaṃ puruṣasyopajāyate ||</l>
        <l>jñeyas tenānumānena paro 'pi pari<lb n="18"/>rakṣitum || 23 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.22" corresp="#VP65.19">
        <l>yathā ca te jīvitam ātmanaḥ priyaṃ tathā pare<lb n="19"/>ṣām api jīvitaṃ priyam ||</l>
        <l>saṃrakṣase jīvitam ātmano yathā tathā pare<lb n="20"/>ṣām api rakṣa jīvitam || 24 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.23" corresp="#VP65.20">
        <l>tasmān nāham imaṃ dīnam arpayiṣye kapo<lb n="21"/>takam ||</l>
        <l>yad atra yuktam anyaṃ te vaktuṃ śyenāśu tad vada || 25 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.23bis">
        <l><lb n="22"/>prāyaśaḥ puruṣā loke sarvabhūtadayāparāḥ ||</l>
        <l>gacchaṃti brahmasadanam iti <lb n="23"/>prāhur manīṣiṇaḥ || 26 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.34" corresp="#VP65.31">
       <l>mahatām api yajñānāṃ kālena kṣīyate <lb n="24"/>phalam ||</l>
       <l>bhītābhayapradānasya kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm || 27 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.36" corresp="#VP65.34">
        <l><pb n="20" facs="26"/><lb n="1"/>catuḥsāgaraparyaṃtāṃ yo dadyāt pṛthivīm imām ||</l>
        <l>abhayaṃ sarvabhūtebhyas tayo<lb n="2"/>r abhayado 'dhikaḥ || 28 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.37" corresp="#VP65.35">
        <l>api tyaje rājyam idaṃ śarīraṃ ca sudustya<lb n="3"/>jam ||</l>
        <l>nāgataṃ bhayasaṃtrastaṃ tyakṣye dīnaṃ kapotakam || 29 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.38" corresp="#VP65.36">
        <l>yan me <lb n="4"/>syāt tu śubhaṃ kiṃcid arjitaṃ pūrvajanmani ||</l>
        <l>tenādya vai bhayārttānām ā<lb n="5"/>rtināśāya dehinām || 30 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.39" corresp="#VP65.37">
       <l>na hy ahaṃ kāmaye rājyaṃ na svargaṃ nāpunarbhavam ||</l>
       <l><lb n="6"/>prāṇināṃ duḥkhataptānāṃ kāmaye duḥkhanāśanam || 31 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.40" corresp="#VP65.38">
        <l>yathā ca <lb n="7"/>nānṛtā vāṇī mayā vai samudāhṛtā ||</l>
        <l>satyenānena bhagavān_ prasīdatu mahe<lb n="8"/>śvaraḥ || 32 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.41" corresp="#VP65.39">
        <l>āhārārthaṃ samāraṃbhas tava cāyaṃ vihaṃgamaḥ ||</l>
        <l>yo ya iṣṭa<lb n="9"/>s tavāhāro hy anyaṃ vada dadāmy aham || 33 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p6">śyena uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.42">
        <l>evaṃ hi <lb n="10"/>vihito 'smākaṃ dhātrā bhakṣaṃ kapotakaḥ ||</l>
        <l>tam evotsṛjya nāhāraiḥ kāryam a<lb n="11"/>nyair nareśvara || 34 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.24" corresp="#VP65.21">
        <l>āhārāt sarvabhūtāni saṃbhavaṃti nareśvara ||</l>
        <l>āhā<lb n="12"/>reṇa vivardhaṃte tena jīvaṃti jaṃtavaḥ || 35 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.25cd" corresp="#Mbh131.7ab #VP65.22ab">
        <l>śakyate duṣkare 'py arthe ciraṃ <lb n="13"/>rātreṇa jīvitum ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.25gh" corresp="#Mbh131.7cd #VP65.22cd">
        <l>na tv āhāravihīnena śakyaṃ varttayituṃ cirāt || 36 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.26" corresp="#VP65.23">
       <l><lb n="14"/>bhakṣyād vilopitasyādya mama prāṇā viśāṃpate ||</l>
       <l>visṛjya kāyaṃ yāsyaṃti <lb n="15"/>paṃthānam apunarbhavam || 37 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.27" corresp="#VP65.24">
        <l>mṛte ca mayi sarvaṃ me putradāraṃ mariṣyati ||</l>
        <l><lb n="16"/>rakṣaṇena kapotasya bahūn prāṇān na rakṣasi || 38 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.28" corresp="#VP65.25">
        <l>yo dharmaṃ bādhate dharmo <lb n="17"/>na sa dharmaḥ paraṃtapa ||</l>
        <l>avirodhī tu yo dharmaḥ sa dharmaḥ sadbhir ucyate || 39 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.29ab" corresp="#VP65.26ab #Mbh131.11ab">
       <l><lb n="18"/>tasmād virodhidharmasya viciṃtya gurulāghavam ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="IS4.29cd" corresp="#VP65.26cd #Mbh131.12cd">
       <l>yato bhūyāṃs tato rājan ku<lb n="19"/>ru dharmavinirṇayam || 40 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p7" corresp="#VP65-p3">rājovāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.30" corresp="#VP65.28">
        <l>nāsti satyāt paro dharmaḥ <lb n="20"/>kaścid anyo hi khecaraḥ ||</l>
        <l>prāṇināṃ bhayabhītānām abhayaṃ yaḥ prayacchati <lb n="21"/>|| 41 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.31" corresp="#VP65.29">
        <l>varam etasya satvasya pradattābhayadakṣiṇā ||</l>
        <l>na ca vāji<lb n="22"/>sahasrasya gosahasram alaṃkṛtam || 42 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.32" corresp="#VP65.32">
        <l>abhayaṃ sarvabhūtebhyo yo dadāti <lb n="23"/>dayāparaḥ ||</l>
        <l>tasya dehād vimuktasya kṣaya eva na vidyate || 43 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.33" corresp="#VP65.30">
       <l><lb n="24"/>hemadhenudharādīnāṃ dātāraḥ sulabhā bhuvi ||</l>
       <l>durllabhaḥ puruṣo loke sarva<lb n="25"/>bhūtadayāparaḥ || 44 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p8">śyena uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.43" corresp="#VP65.41">
        <l>śyenāḥ kapotān khādaṃti <pb n="21" facs="27"/><lb n="1"/>śrutir eṣā sanātanī ||</l>
        <l>mā rājan_ sāram ajñātvā kadalīstaṃbham āruha ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.43bis">
        <l><lb n="2"/>pīyūṣabuddhim āsthāya viṣam aśnāsi kevalam || 45 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p9">rājovāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.44" corresp="#VP65.42">
        <l>nāhaṃ <lb n="3"/>kuśāstramārgeṇa kvacid vartte vihaṃgama ||</l>
        <l>śāstre caivopadiṣṭo 'yaṃ dharmaḥ satvada<lb n="4"/>yāparaḥ || 46 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.45" corresp="#VP65.43">
        <l>sarvasatveṣu yad dānam ekasatve ca yā dayā ||</l>
        <l>sarvasatvapradā<lb n="5"/>nāt tu dayaikā ca viśiṣyate || 47 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.46" corresp="#VP65.44">
        <l>sarve vedā na tat kuryuḥ sarve yajñāś ca <lb n="6"/>khecara ||</l>
        <l>sarvatīrthābhiṣeko yo yaḥ kuryān prāṇināṃ dayām || 48 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.47" corresp="#VP65.45">
        <l>vā<lb n="7"/>ṅ_manaḥkarmabhir ye tu sarvabhūtahite ratāḥ ||</l>
        <l>dayādamitapāpmāno brahma<lb n="8"/>lokaṃ vrajaṃti te || 49 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.48" corresp="#VP65.46">
        <l>gacchatas tiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato 'pi <lb n="9"/>vā ||</l>
        <l>yan na bhūtahitārthāya tat paśor iva jīvitam || 50 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.49" corresp="#VP65.47">
       <l><lb n="10"/>jaṃgamāni ca bhūtāni sthāvarāṇi ca ye narāḥ ||</l>
       <l>ātmavat parira<lb n="11"/>kṣaṃti te yāṃti paramāṃ gatim || 51 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.50" corresp="#VP65.48">
        <l>prāṇanāṃ vadhyamānānāṃ yaḥ <lb n="12"/>kaścit samupekṣate ||</l>
        <l>sa yāti narakaṃ ghoram iti prāhur manīṣiṇaḥ || 52 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.51" corresp="#VP65.49">
        <l><lb n="13"/>rājyaṃ hi sakalaṃ caitat prayacchāmi tava dvija ||</l>
        <l>yadi kāmayase hy anyaṃ varja<lb n="14"/>yitvā kapotakam || 53 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p10">śyena uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.52" corresp="#VP65.50">
        <l>yadi rājan kapote te sudṛḍhā <lb n="15"/>bhaktir īdṛśī ||</l>
        <l>tattvaṃ kapotatulyāni svamāṃsāni prayaccha me || 54 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p11"><lb n="16"/>rājovāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.53" corresp="#VP65.51">
        <l>anugraham imaṃ manye yan māṃ iyenābhibhāṣase ||</l>
        <l>etat te 'haṃ <lb n="17"/>prayacchāmi svamāṃsaṃ yāvad icchasi || 55 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.54">
        <l>yad apriyaṃ tat svajanaḥ kaści<lb n="18"/>d vadati vā na vā ||</l>
        <l>mama tu priyam evaitat kasmād abhihitaṃ cirāt || 56 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.55" corresp="#VP65.53">
        <l><lb n="19"/>adhruveṇa śarīreṇa pratikṣaṇavināśinā ||</l>
        <l>dhruvaṃ yo nārjeyed dharmaṃ sa śocyo <lb n="20"/>mūḍhacetanaḥ || 57 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.56" corresp="#VP65.54">
       <l>yadi prāṇyupakārāya deho 'yaṃ nopayujyate ||</l>
       <l>tataḥ <lb n="21"/>kim upacārāḥ syuḥ pratyakṣaṃ kriyate tathā || 58 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p12">śyena uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.57">
      <l>nāti<lb n="22"/>riktam ahaṃ yāce tava māṃsaṃ nareśvara ||</l>
      <l>yenāsya rakṣaṇaṃ me syāt tadvidhatsva <lb n="23"/>narottama || 59 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p14">romaśa uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.59" corresp="#VP65.55">
        <l>evam uktaḥ svamāṃsāni tam utkṛtya ca <lb n="24"/>pārthivaḥ ||</l>
        <l>prahṛṣṭas tolayāmāsa kapotena saha prabhuḥ || 60 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.60" corresp="#VP65.56">
        <l>tyaktvātma<lb n="25"/>sukhabhogecchā sarvasattvasukhaiṣiṇaḥ ||</l>
        <l>bhavaṃti paraduḥkheṣu sādhavo nitya<pb n="22" facs="28"/><lb n="1"/>duḥkhitāḥ || 61 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.61" corresp="#VP65.57">
        <l>dhriyamāṇaṃ tu tulyā kapotena samaṃ sadā ||</l>
        <l><lb n="2"/>utkṛtya palalaṃ tasmāt kapotas tv adhiko 'bhavat ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.62" corresp="#VP65.58">
        <l>tataḥ prakṣīṇamāṃso <lb n="3"/>sāv āruroha tulāṃ svayam || 62 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.63" corresp="#VP65.60">
       <l>paraduḥkhāturā nityaṃ sarvabhūtahite <lb n="4"/>ratāḥ ||</l>
       <l>nopekṣaṃte mahānmānaḥ svasukhāni mahāṃty api || 63 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.64" corresp="#VP65.64">
        <l>atha <lb n="5"/>tasmin samārūḍhe tulām auśīnare nṛpe ||</l>
        <l>devaduṃdubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ <lb n="6"/>papāta ha || 64 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.65" corresp="#VP65.65">
        <l>tatas tasya tadā matvā devarājo dhṛtiṃ parām ||</l>
        <l><lb n="7"/>śākraḥ svaṃ rūpam āsthāya vākyam etad abhāṣata || 65 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p15">indra uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.66" corresp="#VP65.66">
       <l><lb n="8"/>indro 'ham asmi bhadraṃ te kapoto havyavāhanaḥ ||</l>
       <l>jijñāsamānau tvāṃ rāja<lb n="9"/>nn imaṃ yajñam upāgatau || 66 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.67ab" corresp="#VP65.67cd">
        <l>naitat pūrve nṛpāś cakrur na kariṣyaṃti cāpare ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.67cd" corresp="#VP65.67ab">
        <l><lb n="10"/>mahākāruṇikeneha yat kṛtaṃ duṣkṛtaṃ tvayā || 67 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.68" corresp="#VP65.68">
        <l>parārthe tyajataḥ <lb n="11"/>prāṇānyā prītir abhavat tava ||</l>
        <l>prāṇasaṃśayalubdheṣu na sā prāyo 'sti <lb n="12"/>dehiṣu || 68 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.69" corresp="#VP65.69">
        <l>parārthaikāṃtakalyāṇī svāśrayātyaṃtaniṣṭhurā ||</l>
        <l>tvayy eva <lb n="13"/>kevalaṃ rājan karuṇā karuṇāyate || 69 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.70" corresp="#VP65.70">
        <l>svakarmapāśaiḥ sudṛḍhair baddhaṃ <lb n="14"/>kṛtsnam idaṃ jagat ||</l>
        <l>tvaṃ jagadduḥkhamokṣārthaṃ baddhaḥ karuṇāyā nṛpa || 70 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.71ab">
        <l><lb n="15"/>yathā sarvātmanā vāpi duḥkheṣu prahitaṃ manaḥ ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.71cd">
        <l>tathā caivātmasaṃkhyāne <lb n="16"/>vāsanāpi na śoṣitā || 71 ||</l>
      </lg>
      <!-- Cf. Śpś 31 -->
      <lg xml:id="Is4.72" corresp="#VP65.73">
        <l>prakṛte<unclear>rṣyāṃ</unclear> viśuddheṣu na hīnānavamanya <lb n="17"/>ca ||</l>
        <l>agatvā sadṛśaiḥ sparddhāṃ tvaṃ lokottaratāṃ gataḥ || 72 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.73">
        <l>paropa<lb n="18"/>kārajanmāno vidhātrā vihitās trayaḥ ||</l>
        <l>sajalā jaladās tvaṃ ca saphalāś ca <lb n="19"/>mahādrumāḥ || 73 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.74" corresp="#VP65.74">
        <l>ātmaprāṇaiḥ paraprāṇānyo naraḥ parirakṣati ||</l>
        <l>saḥ <lb n="20"/>yāti tatparaṃ sthānaṃ yato nāvartate punaḥ || 74 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.75ab" corresp="#VP65.75ab">
        <l>prāṇair api tvayā <lb n="21"/>rājan rakṣitaḥ kṛpaṇo janaḥ ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.75cd" corresp="#VP65.75cd">
        <l>svamāṃsāny api dattāni dravyeṣv anyeṣu kā <lb n="22"/>kathā || 75 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.76" corresp="#VP65.76">
        <l>paśavo 'pi hi jīvaṃti kevalātmodaraṃbharāḥ ||</l>
        <l>sa punar jī<lb n="23"/>vaṃti ślāghyo yaḥ parārthe hi jīvati || 76 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.77" corresp="#VP65.77">
        <l>kim atra citraṃ yat saṃtaḥ parā<lb n="24"/>nugrahatatparāḥ ||</l>
        <l>na hi svadehaśītāya jāyaṃte candanadrumāḥ || 77 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.78" corresp="#VP65.78">
        <l>paro<lb n="25"/>pakāravyāpāraparo yaḥ puruṣaḥ sadā ||</l>
        <l>sa padaṃ tad avāpnoti parād api hi <pb n="23" facs="29"/><lb n="1"/>yat param || 78 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.79" corresp="#VP65.79">
        <l>paropakāraikadhiyaḥ svasukhāya gataspṛhāḥ ||</l>
        <l>jagaddhi<lb n="2"/>tāya jāyaṃte sādhavas tv ādṛśā bhuvi || 79 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.80" corresp="#VP65.80">
       <l>yat te māṃsāni gātrebhyaḥ <lb n="3"/>samutkṛttāni pārthiva ||</l>
       <l>eṣā te śāśvatī kīrtir lokān anugāmiṣyati || 80 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.81" corresp="#VP65.81">
       <l><lb n="4"/>divyarūpadharaś caiva pālayitvā ca medinīm ||</l>
       <l>sarvān_ lokān atikramya <lb n="5"/>brahmalokaṃ gamiṣyasi || 81 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p16">romaśa uvāca ||</p>
      <lg xml:id="Is4.82" corresp="#VP65.82">
        <l>evam uktvā tam iṃdrāgnī <lb n="6"/>jagmatus tridaśālayam ||</l>
        <l>rājāpi kratum iṣṭvā hi sumude devavac ciram || 82 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.83" corresp="#VP65.83">
       <l><lb n="7"/>ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ śibeś caritam uttamam ||</l>
       <l>sa vidhūyeha pāpāni prayāti <lb n="8"/>tridivaṃ naraḥ || 83 ||</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Is4.84">
        <l>viciṃtya rājā svaśarīram adhruvaṃ yaśaś ca sarvasya <lb n="9"/>janasya durlabham ||</l>
        <l>śarīradānāt parirakṣaṇaṃ tathā vidhāya lokatrayabhū<lb n="10"/>ṣaṇaṃ yayau || 84 ||</l>
      </lg>
      <p xml:id="Is4-p17"><lb n="11"/>iti śrīmaditihāsasamuccaye auśīnaropākhyānaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ || 4 ||</p>
</body></text></TEI>
