<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tei-to-html.xsl" ?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
   <teiHeader>
      <fileDesc>
         <titleStmt>
            <title><title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> southern recension</title>
         </titleStmt>
         <sourceDesc>
            <msDesc>
               <msIdentifier>
                  <repository>
                     <orgName>City Central Library, Hyderabad</orgName>
                  </repository>
                  <idno type="shelfmark">2015.326496</idno>
                  <idno type="alternate"/>
               <idno type="URI">https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.326496</idno></msIdentifier>
               <msContents class="#STM">
                  <summary><p>This southern rencension of the <title xml:lang="sa">Mahābhārata Āraṇyakaparvan</title>, by P. P. S. Śāstrī, was edited on the basis of five manuscripts, all from south India. In his introduction, Śāstrī replies to some criticisms of V. S. Sukthankar, whose first volume of the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> critical edition had just been published.</p>
<p>This digital facsimile was part of the Digital Library of India. According to the file metadata, the physical copy was scanned at City Central Library, Hyderabad, in 2015.</p></summary>
                  
               <msItem xml:id="MbhS"><title xml:lang="sa">Āraṅyakaparvan 104–105</title><textLang mainLang="san"/></msItem></msContents>
               <physDesc>
               <objectDesc form="codex" rend="movable-type">
                     <supportDesc material="paper">
                        <extent>
                           <measure unit="page" quantity="780"/>
                        </extent>
                     </supportDesc>
                  </objectDesc><typeDesc><typeNote scope="sole" script="devanagari" medium="ink black"/></typeDesc></physDesc>
               <history>
               <origin>
                     <origDate calendar="gregorian" when="1933"/>
                     <origPlace>Madras</origPlace>
                  </origin></history>
               <additional>
                  <listBibl>
                     
                  <bibl>Śāstrī, P. P. S., ed. 1933. <title>The Mahābhārata (Southern Recension), Vol. IV — Āraṇyaka Parvan. Part I.,</title> Madras: V. Ramasamy Sastrulu &amp; Sons.</bibl></listBibl>
               </additional>
            </msDesc>
        <listWit>
          <witness xml:id="a">
            <abbr><term xml:lang="sa">a</term></abbr>
            <expan>manuscript of Brahma Sri Krishna Sastrigal, Palace Pauranikar, Trivandrum, November 1795 A.D.</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="ka">
            <abbr><term xml:lang="sa">ka</term></abbr>
            <expan>manuscript of His Highness the Maharaja of Travancore, 1667 A.D.</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="kha">
            <abbr><term xml:lang="sa">kha</term></abbr>
            <expan>manuscript of Mr. Krishnaswami Sastrigal Sub-Registrar, Tanjore District</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="ga">
            <abbr><term xml:lang="sa">ga</term></abbr>
           <expan>manuscript from Tinnevelly District, 1647 A.D.</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="gha">
            <abbr><term xml:lang="sa">gha</term></abbr>
            <expan>manuscript of Mr. Natesa Iyer of Kadayam village in Tinnevelly District, 1825 A.D.</expan>
           </witness>

        </listWit>

         </sourceDesc>
      </fileDesc>
      <encodingDesc><p>IAST transliteration.</p></encodingDesc>
      
   <revisionDesc/></teiHeader>
   <facsimile>
   <graphic url="https://iiif.archive.org/iiif/in.ernet.dli.2015.326496/manifest.json" facs="704"/></facsimile>
  <text corresp="#MbhS" xml:lang="sa">
    <body>
      <milestone n="650" facs="703" unit="page"/>
      <lg xml:id="Mbh130.17">
        <l><lb n="13"/>jalāṃ cordhvajalāṃ caiva yamunām abhito nadīm |</l>
        <l><lb n="14"/>uśīnaro vai yatreṣṭvā vāsavād atyaricyata || 17</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Mbh130.18">
        <l><lb n="15"/><app><lem>tāṃ devasamitiṃ tasya</lem><rdg wit="#kha"/></app> vāsavaś ca viśāṃ pate |</l>
        <l><lb n="16"/>abhyagacchata rājānaṃ jñātum agniś ca bhārata || 18</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Mbh130.19" corresp="#Is4.6">
        <l><pb n="651" facs="704"/><lb n="1"/>jijñāsamānau varadau mahātmānam uśīnaram |</l>
        <l><lb n="2"/>indraś śyenaḥ kapoto 'gnir_ bhūtvā yajñe 'bhijagmatuḥ || 19</l>
      </lg>
      <lg xml:id="Mbh130.20" corresp="#VP65.3 #Is4.7">
         <l><lb n="3"/>ūruṃ rājñas samāsādya kapotaś śyenajād bhayāt |</l>
        <l><lb n="4"/>śaraṇārthī tadā rājan_ nililye bhayapīḍitaḥ || 20</l>
      </lg>
      <p><lb n="5"/>iti śrīmahābhārate śatasahasrikāyāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyām_ <lb n="6"/>āraṇyaparvaṇi caturadhikaśatatamo 'dyāyaḥ || 104 ||</p>
      <p><lb n="7"/>|| 33 || tīrthayātrāparvaṇi ekaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ || 61 ||</p>
      <p><lb n="8"/>[ asminn adhyāye 20 ślokāḥ ]</p>
      <p><lb n="9"/>|| pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ ||</p>
      <p><lb n="10"/>śibiparīkṣaṇārthaṃ śyenībhutenendreṇānudrutasya kapotarūpadhāriṇo 'gneḥ <lb n="11"/>śibiṃ prati śaraṇāgatiḥ || 1 || kapotarirakṣiṣayā rājñā śyenānumatyā sva<lb n="12"/>śarīrotkṛttamāṃsasya kapotena saha tulāropaṇam || 2 || māṃsāpekṣayā kapotasya <lb n="13"/>gauravātireke rājñā svayam eva tulārohaṇam || 3 || tatas tuṣṭābhyām indrāgnibhyāṃ <lb n="14"/>tatpraśaṃsanapūrvakaṃ svalokagamanam || 4 ||</p>

      <p><lb n="15"/>śyenaḥ —</p>
      <lg xml:id="Mbh131.1ab" corresp="#VP65.6ab #Is4.9ab">
        <l><lb n="16"/>dharmātmānaṃ tv ahur ekaṃ rājan_ sarve mahīkṣitaḥ |</l> 
      </lg>
      <lg xml:id="Mbh131.1cd" corresp="#VP65.cd #Is4.9cd">
        <l><lb n="17"/>sa vai dharmaviruddhaṃ tvaṃ kasmāt_ karma cikīrṣasi || 1</l>
      </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.2" corresp="#Is4.13">
    <l><lb n="18"/>vihitaṃ bhakṣaṇaṃ rājan_ pīḍyamānasya me kṣudhā |</l>
    <l><lb n="19"/>mā hīṃsīr dharmalobhena dharmam utsṛjya mā naśīḥ || 2</l>
  </lg>
  <p><pb n="652" facs="705"/><lb n="1"/>rājā —</p>
  <lg xml:id="Mbh131.3" corresp="#Is4.14">
    <l><lb n="2"/>saṃtrastarūpas trāṇārthī tvatto bhīto mahādvija |</l>
    <l><lb n="3"/><app><lem>matsakāśam anuprāptaḥ prāṇagṛdhnur ayaṃ dvijaḥ || 3</lem><rdg wit="#ga"/></app></l>
   </lg>
   <lg xml:id="Mbh131.4ab" corresp="#Is4.15ab">
     <l><lb n="4"/>evam asyāgatasyeha kapotasyābhayārthinaḥ |</l>
   </lg>
   <lg xml:id="Mbh131.4cd">
     <l><lb n="5"/>apradāne paro 'dharmaḥ kiṃ tvaṃ śyena prapaśyasi || 4</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.5ab">
    <l><lb n="6"/>praspandamānas sambhrāntaḥ kapotaś śyena lakṣyate |</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.5cd" corresp="#Is4.15cd">
    <l><lb n="7"/>matsakāśaṃ jīvitārthī tasya tyāgo vigārhitaḥ || 5</l>
  </lg>
  <p corresp="#VP65-p2"><lb n="8"/>śyenaḥ —</p>
  <lg xml:id="Mbh131.6" corresp="#VP65.21 #Is4.24">
    <l><lb n="8"/>āhārāt_ sarvabhūtāni sambhavanti mahīpate |</l>
    <l><lb n="9"/>āhāreṇa vivardhante tena jīvanti jantavaḥ || 6</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.7ab" corresp="#Is4.25cd #VP65.22ab">
      <l><lb n="10"/><app><lem>śakyate puṣkalasyārthe cirarātrāya jīvitum |</lem><rdg wit="#kha"/></app></l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.7cd" corresp="#Is4.25gh #VP65.22cd">
    <l><lb n="11"/>na tu bhojanam utsṛjya śakyaṃ vartayituṃ ciram || 7</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.8" corresp="#VP65.23 #Is4.26">
    <l><lb n="12"/>bhakṣād vilopitasyādya mama prāṇā viśāṃ pate |</l>
    <l><lb n="13"/>visṛjya kāyam eṣyanti panthānam apunarbhavam || 8</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.9" corresp="#VP65.24 #Is4.27">
    <l><lb n="14"/>pramṛte mayi sarvaṃ me putradāraṃ mariṣyati |</l>
    <l><lb n="15"/>rakṣan_ kapotaṃ rājaṃs tvaṃ bahūn_ prāṇān haniṣyasi || 9</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.10" corresp="#VP65.25 #Is4.28">
    <l><lb n="16"/>bahūn_ yo bādhate dharmo na sa dharmaḥ kuvartma tat |</l>
    <l><lb n="17"/>avirodhī tu yo dharmas_ sa dharmas satyavikrama || 10</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.11ab" corresp="#VP65.26ab #Is4.29ab">
    <l><lb n="18"/>virodhiṣu mahīpāla niścitya gurulāghavam |</l>
  </lg>
      <lg xml:id="Mbh131.11cd">
    <l><pb n="653" facs="706"/><lb n="1"/>na bādhā vidyate yatra taṃ dharmaṃ samupācaret || 11</l>
  </lg>
      <lg xml:id="Mbh131.12ab">
    <l><lb n="2"/>gurulāghavam ājñāya dharmādharmaviniścaye |</l>
  </lg>
      <lg xml:id="Mbh131.12cd" corresp="#VP65.26cd #Is4.29cd">
    <l><lb n="3"/>yato bhūyas tato rājan_ kuru dharmaviniścayam || 12</l>
  </lg>
  <p corresp="#VP65-p3"><lb n="4"/>rājā —</p>
  <lg xml:id="Mbh131.13" corresp="#Is4.29bis">
    <l><lb n="5"/>bahukalyāṇasaṃyuktaṃ bhāṣase vihagottama |</l>
    <l><lb n="6"/>suparṇaḥ pakṣirāṭ_ kiṃ tvaṃ dharmaṃ jñātvā'bhibhāṣase || 13</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.13gh" corresp="#Is4.29terab">
    <l><lb n="7"/><app><lem>tathā hi dharmasaṃyuktaṃ bahucitraṃ prabhāṣase |</lem><rdg wit="#kha"/></app></l>
   </lg>
   <lg xml:id="Mbh131.14ab">
     <l><lb n="8"/>na te 'sty aviditaṃ kiñcid_ iti tvāṃ lakṣayāmy aham || 14</l>
   </lg>
   <lg xml:id="Mbh131.14cd">
     <l><lb n="9"/>śaraṇaiṣiparityāgaṃ kathaṃ sādhv iti manyase || 14 ||</l>
  </lg>

  <lg xml:id="Mbh131.15" corresp="#VP65.39 #Is4.41">
    <l><lb n="10"/>āhārārthaṃ samārambhas_ tava cāyaṃ vihaṅgama |</l>
    <l><lb n="11"/>śakyaś cāpy anyathā kartum_ āhāro 'py adhikas tvayā || 15 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.16">
    <l><lb n="12"/>govṛṣo vā varāho vā mṛgo vā mahiṣo 'pi vā |</l>
    <l><lb n="13"/>tvadartham atra kriyatāṃ yañ cānyad iha kāṅ_kṣase || 16 ||</l>
  </lg>
  <p><lb n="14"/>śyenaḥ —</p>
   <lg xml:id="Mbh131.17">
     <l><lb n="15"/>na varāhaṃ na cokṣāṇaṃ na mṛgān_ vividhāṃs tathā |</l>
     <l><lb n="16"/>bhakṣayāmi mahārāja kiṃ mamānyena kenacit || 17 ||</l>
    </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.18" corresp="#VP65.11">
    <l><lb n="17"/>yas tu me daivavihito bhakṣaḥ kṣatriyapuṅgava |</l>
    <l><lb n="18"/>tam utsṛja mahārāja kapotam imam eva me || 18 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.19" corresp="#VP65.41 #Is4.43">
    <l><pb n="654" facs="707"/><lb n="1"/>śyenāḥ kapotān_ khādanti <app><lem>śrūti</lem><rdg wit="#kha #ga #gha">stiti</rdg></app>r eṣā sanātanī |</l>
      <l><lb n="2"/>mā rājan_ <app><lem>mārgam ajñāya kadalīstambham āruha</lem><rdg wit="#kha">mārgam āsthāya kadaryastambham āruha</rdg><rdg wit="#a">sāratāṃ jñātvā kadalīstambham āruha</rdg><rdg wit="#gha">mārgam ajñāya kadalīskandham āsajaḥ</rdg></app> || 19 ||</l>
  </lg>
  <p><lb n="3"/>rājā —</p>
    <lg xml:id="Mbh131.19bis">
    <l><lb n="4"/>rāṣṭraṃ śibīnām ṛddhaṃ vai śādhi pakṣibhir arcitaḥ |</l>
      <l><lb n="5"/>kṛtsnam etan mayā dattaṃ rājavadvihagottama || 20 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.20">
    <l><lb n="6"/>yad_ vā kāmayase kiṃcic_ śyena sarvaṃ dadāni te |</l>
    <l><lb n="7"/>vinemaṃ pakṣiṇaṃ śyena śaraṇārthinam āgatam || 21 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.21">
    <l><lb n="8"/>yenemaṃ sthāpayethās tvaṃ karmaṇā pakṣisattama |</l>
    <l><lb n="9"/>tadācakṣva kariṣyāmi na hi dāsye kapotakam || 22 ||</l>
  </lg>
       <p><lb n="10"/>śyenaḥ —</p>
  <lg xml:id="Mbh131.22">
    <l><lb n="11"/>uśīnara kapote te yadi sneho narādhipa |</l>
    <l><lb n="12"/><app><lem>ātmānaṃ susamutkṛtya</lem><rdg wit="#ka #kha #gha">ātmamāṃsaṃ samuddhṛtya</rdg></app> kapotatulayā dhṛtam || 23 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.23">
    <l><lb n="13"/>yadā samaṃ kapotena <app><lem>tava māṃsaṃ narādhipa |</lem><rdg wit="#ka #ga"/></app></l>
    <l><lb n="14"/>tvayā pradeyaṃ tan mahyaṃ sā me tuṣṭir bhaviṣyati || 24 ||</l>
  </lg>
  <p><lb n="15"/>rājā —</p>
  <lg xml:id="Mbh131.24" corresp="#VP65.51 #Is4.53">
    <l><lb n="16"/>anugraham imaṃ manye yan māṃ śyenābhibhāṣase |</l>
    <l><lb n="17"/>tasmāt te 'dya pradāsyāmi svamāṃsaṃ tulayā dhṛtam || 25 ||</l>
   </lg>
   <p><pb n="655" facs="708"/><lb n="1"/>lomaśaḥ —</p>
   <lg xml:id="Mbh131.25">
     <l><lb n="2"/>athotkṛtya svamāṃsaṃ tu rājā paramadharmavit |</l>
     <l><lb n="3"/>tulayāmāsa kaunteya kapotena samaṃ vibho || 26 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.26" corresp="#VP65.57 #Is4.61">
    <l><lb n="4"/>dhriyamāṇas tu tulayā kapoto 'tyatiricyate |</l>
    <l><lb n="5"/>punaś cotkṛtya māṃsāni rājā prādād uśīnaraḥ || 27 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.27" corresp="#VP65.58 #Is4.62">
    <l><lb n="6"/>na vidyate yadā māṃsaṃ kapotena samaṃ dhṛtam |</l>
    <l><lb n="7"/>tataḥ prakṣīṇamāṃso 'sāv āruroha tulāṃ svayam || 28 ||</l>
  </lg>
  <p><lb n="8"/>śyenaḥ —</p>
  <lg xml:id="Mbh131.28" corresp="#VP65.66 #Is4.66">
    <l><lb n="9"/>indro 'ham asmi dharmajña kapoto havyavāḍ ayam |</l>
    <l><lb n="10"/>jijñāsamānau dharmaṃ svaṃ imaṃ yajñam upāgatau || 29 ||</l>
  </lg>

  <lg xml:id="Mbh131.29" corresp="#VP65.80 #Is4.80">
    <l><lb n="11"/>yat te māṃsāni gātrebhyas_ <app><lem>samutkṛttāni pārthiva</lem><rdg wit="#ka #kha #ga #gha">samutkṛttāni viśāṃ pate</rdg></app> |</l>
    <l><lb n="12"/>eṣā te śāśvatī kīrtir_ lokān abhibhaviṣyati || 30 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.30">
    <l><lb n="13"/>yāval loke manuṣyās tvāṃ kathayiṣyanti pārthiva |</l>
    <l><lb n="14"/>tāvat_ kīrtiś ca lokāś ca sthāsyanti tava sarvadā || 31 ||</l>
  </lg>
  <lg xml:id="Mbh131.31">
    <l><lb n="15"/>tat_ pāṇḍaveya <app><lem>yajanaṃ</lem><rdg wit="#ka kha #ga #gha">sadanaṃ</rdg></app> rājñas tasya mahātmanaḥ |</l>
    <l><lb n="16"/>paśyasvaitanmayā sārdhaṃ puṇyaṃ pāpapraṇāśānam || 32 ||</l>
  </lg>
  <lg>
    <l><pb n="656" facs="709"/><lb n="1"/>atraiva satataṃ devā munayaś ca tapodhanāḥ |</l>
    <l><lb n="2"/>dṛśyante brāhmaṇā rājan_ puṇyavadbhir mahātmabhiḥ || 33 ||</l>
  </lg>
  <p><lb n="3"/>iti śrīmahābhārate śatasahasrikāyāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyām <lb n="4"/>āraṇyaparvaṇi pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ || 105 ||</p>
  <p><lb n="6"/>|| 33 || tīrthayātrāparvaṇi dviṣaṣṭhitamo 'dhyāyaḥ || 62 ||</p>
  <p><lb n="7"/>[ asminn adhyāye 33 || ślokāḥ ]</p>
    </body></text></TEI>
