<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="tei-to-html.xsl" ?>
<TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0" n="Ed">
  <teiHeader>
    <fileDesc>
      <titleStmt>
        <title>King Śibi in the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title></title>
        <title type="sub">A critical edition of the <title xml:lang="sa">śiber upākhyāna</title></title>
      </titleStmt>
      <sourceDesc>
        <msDesc xml:lang="en">
          <msIdentifier>
            <idno type="URI">https://doi.org/10.5281/zenodo.7446515</idno>
          </msIdentifier>
           <msContents>
            <summary><p>This edition of the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa śiber upākhyāna</title>, by Charles Li, was published in <title>Asian Literature &amp; Translation</title> in 2023 (<ref target="https://doi.org/10.18573/alt.58">doi:10.18573/alt.58</ref>). It includes diplomatic transcriptions of every witness used to edit the text. An introduction to the text, as well as a translation, can be found in the article.</p>
            </summary>
          </msContents>    
        </msDesc>
        <listWit>
          <witness xml:id="VpBh" source="Vahnipurana/VpBh_Vahnipurana.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="superscript">Bh</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title>, ed. Bhowmik 2012</expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="VpBh-A">
                <abbr type="siglum">Vp<hi rend="superscript">Bh</hi>&#x2011;A</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title>, ed. Bhowmik 2012, MS A (India Office Library, London, no. 1425)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="VpBh-B">
                <abbr type="siglum">Vp<hi rend="superscript">Bh</hi>&#x2011;B</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title>, ed. Bhowmik 2012, MS B (India Office Library, London, no. 1001)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="VpBh-C">
                <abbr type="siglum">Vp<hi rend="superscript">Bh</hi>&#x2011;C</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title>, ed. Bhowmik 2012, MS C (Asiatic Society, Kolkata, no. G8090)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="VpBh-D">
                <abbr type="siglum">Vp<hi rend="superscript">Bh</hi>&#x2011;D</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title>, ed. Bhowmik 2012, MS D (Sanskrita Sahitya Parishat Kolkata, no. 6215)</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="VpN" source="https://tst-project.github.io/mss/Sanscrit_1442_2.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">N</hi></abbr>
            <expan>BnF Sanscrit 1442.2</expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="VpNac">
                <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Nac</hi></abbr>
                <expan>BnF Sanscrit 1442.2, ante correctionem</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="VpNpc">
                <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Npc</hi></abbr>
                <expan>BnF Sanscrit 1442.2, post correctionem</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="VpCc" source="other/Cc_Caturvargacintamani.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Cc</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Caturvargacintāmaṇi</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Śiromaṇi</persName> 1873, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="VpV" source="other/V_Vacaspatya.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">V</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Vācaspatya</title>, ed. Tarkavachaspati 1962, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="VpVp" source="other/Vp_Vidhanaparijata.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Vp</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Vidhānapārijāta</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Śāstrī</persName> 1951, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="VpŚ" source="other/S_Sabdakalpadruma_6.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Ś</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Śabdakalpadruma</title>, <persName xml:lang="sa">Rādhakāntadeva</persName> 1848, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa śiber upākhyāna</title></expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="VpŚp" source="other/S_Sabdakalpadruma_8.xml">
                <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Ś</hi></abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śabdakalpadrumapariśiṣṭaḥ</title>, <persName xml:lang="sa">Rādhakāntadeva</persName> 1857, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa śiber upākhyāna</title></expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="VpŚd" source="other/S_Sabdakalpadruma_6.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Ś(d)</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Śabdakalpadruma</title>, <persName xml:lang="sa">Rādhakāntadeva</persName> 1848, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa dānāvasthānirṇaya</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="VpŚ2" source="other/S2_Sabdakalpadruma.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Ś2</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Śabdakalpadruma</title>, <persName xml:lang="sa">Rādhakāntadeva</persName> et al. 1967, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa śiber upākhyāna</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="VpŚ2d" source="other/S_Sabdakalpadruma_6.xml">
            <abbr type="siglum">Vp<hi rend="subscript">Ś2(d)</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Śabdakalpadruma</title>, <persName xml:lang="sa">Rādhakāntadeva</persName> et al. 1967, quoting the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa dānāvasthānirṇaya</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhC" source="Mahabharata/MbhC_Mahabharata_Aranyakaparvan.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="superscript">C</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> critical edition</expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="MbhCplus">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="superscript">C+</hi></abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> critical edition (additional verses in apparatus)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhCs" source="Mahabharata/MbhCs_Mahabharata_Santiparvan.xml">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="superscript">C</hi></abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> critical edition</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhS" source="Mahabharata/MbhS_Mahabharata_Aranyakaparvan.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="superscript">S</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> southern recension, ed. <persName xml:lang="sa">Śāstrī</persName> 1933-1936</expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="MbhSs" source="Mahabharata/MbhSs_Mahabharata_Santiparvan.xml">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="superscript">S</hi></abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> southern recension, ed. <persName xml:lang="sa">Śāstrī</persName> 1933-1936</expan>
              </witness>
          </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhA" source="other/A_Apararka.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">A</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Aparārka</title> ed. <persName xml:lang="sa">Āpaṭe</persName> et al. 1903, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhBh" source="other/Bh_Bhagavantabhaskara.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">Bh</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Bhagavantabhāskara</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Ratna Gopāla Bhaṭṭa</persName> 1909, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhCc" source="other/Cc_Caturvargacintamani.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">Cc</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Caturvargacintāmaṇi</title> ed. <persName xml:lang="sa">Śiromaṇi</persName> 1873, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhD" source="other/D_Danasagara.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">D</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Dānasāgara</title> ed. Bhattacarya 1956, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title></expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="MbhD-A">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">D</hi>&#x2011;A</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Dānasāgara</title> ed. Bhattacarya 1956, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness A</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhD-IO">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">D</hi>&#x2011;IO</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Dānasāgara</title>, ed. Bhattacarya 1956, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness IO</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhK" source="other/K_Krtyakalpataru.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title></expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="MbhK-Ai">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;Ai</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness Ai</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhK-C1">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;C<hi rend="superscript">1</hi></abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness C1</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhK-IO">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;IO</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness IO</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhK-J">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;J</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness J</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhK-L">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;L</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness L</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhK-U1">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;U<hi rend="superscript">1</hi></abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness U1</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="MbhK-U2">
                <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;U<hi rend="superscript">2</hi></abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title>, witness U2</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhSm" source="other/Sm_Smrticandrika.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">Sm</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Smṛticandrikā</title>, ed. Srinivasacharya 1914, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="MbhVp" source="other/Vp_Vidhanaparijata.xml">
            <abbr type="siglum">Mbh<hi rend="subscript">Vp</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Vidhānapārijāta</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Śāstrī</persName> 1951, quoting the <title xml:lang="sa">Mahābhārata</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="NpA" source="other/A_Apararka.xml">
            <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">A</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Aparārka</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Āpaṭe</persName> et al. 1903, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="NpCc" source="other/Cc_Caturvargacintamani.xml">
            <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">Cc</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Caturvargacintāmaṇi</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Śiromaṇi</persName> 1873, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="NpD" source="other/D_Danasagara.xml">
            <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">D</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Dānasāgara</title>, ed. Bhattacarya 1956, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title></expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="NpD-A">
                <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">D</hi>&#x2011;A</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Dānasāgara</title>, ed. Bhattacarya 1956, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title>, witness A</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="NpK" source="other/K_Krtyakalpataru.xml">
            <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">K</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title></expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="NpK-IO">
                <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;IO</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title>, witness IO</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="NpK-U1">
                <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;U1</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title>, witness U1</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="NpK-U2">
                <abbr type="siglum">Np<hi rend="subscript">K</hi>&#x2011;U2</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Kṛtyakalpataru</title>, ed. Brick 2009, quoting the <title xml:lang="sa">Nandipurāṇa</title>, witness U2</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="VcE" source="other/VcE_Vikramacarita.xml">
            <abbr type="siglum">Vc<hi rend="superscript">E</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Vikramacarita</title>, ed. Edgerton 1926</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="VcV" source="other/VcV_Dvatrimsatputtalika.xml">
            <abbr type="siglum">Vc<hi rend="superscript">V</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Dvātriṃśatputtalikāsiṃhāsana</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Vidyāsāgara</persName></expan>
          </witness>
          <witness xml:id="VcK" source="other/VcK_Samskrtakusumanjali.xml">
            <abbr type="siglum">Vc<hi rend="subscript">K</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Saṃskṛtakusumāñjalī</title>, ed. Śāstrī 1958</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="HpC" source="other/HpC_Hitopadesa.xml">
            <abbr type="siglum">Hp<hi rend="superscript">C</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Hitopadeśa</title>, Church Mission Press edition</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="HpJ" source="other/HpJ_Hitopadesa.xml">
            <abbr type="siglum">Hp<hi rend="superscript">J</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Hitopadeśa</title>, ed. Johnson 1840</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="HpK" source="other/HpK_Hitopadesa.xml">
            <abbr type="siglum">Hp<hi rend="superscript">K</hi></abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Hitopadeśa</title>, ed. Kale 1967</expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="HpK-i">
                <abbr type="siglum">Hp<hi rend="superscript">K</hi>&#x2011;i</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Hitopadeśa</title>, ed. Kale 1967, variant reading</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="Nmp" source="other/Nmp_Naradiyamahapurana.xml">
            <abbr type="siglum">Nmp</abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Nāradīyamahāpurāṇa</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Kṛṣṇadāsa</persName> 1867</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="Śp" source="other/Sp_Sarngadharapaddhati.xml">
            <abbr type="siglum">Śp</abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Śārṅgadharapaddhati</title>, ed. Peterson 1888</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="Śpś" source="other/Sps_Satapancasatka.xml">
            <abbr type="siglum">Śpś</abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951</expan>
            <listWit>
              <witness xml:id="Śpś-p">
                <abbr type="siglum">Śpś&#x2011;ψ</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951, witness ψ (Berlin Academy MSS)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="Śpś-p2">
                <abbr type="siglum">Śpś&#x2011;ψ2</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951, witness ψ2 (Berlin Academy MS 2)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="Śpś-A">
                <abbr type="siglum">Śpś&#x2011;A</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951, witness A (In the Temple Library, Sa skya Monastery, Tibet; as printed by K. P. Jayaswal &amp; R. Sāṃkṛtyāyana)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="Śpś-B">
                <abbr type="siglum">Śpś&#x2011;B</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951, witness B (Berlin Academy MSS., Š 91, etc.)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="Śpś-D">
                <abbr type="siglum">Śpś&#x2011;D</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951, witness D (Berlin Academy Mss., Š 97, etc.)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="Śpś-H">
                <abbr type="siglum">Śpś&#x2011;H</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951, witness H (Hoernle MS., 149 x/17)</expan>
              </witness>
              <witness xml:id="Śpś-S">
                <abbr type="siglum">Śpś&#x2011;S</abbr>
                <expan><title xml:lang="sa">Śatapañcāśatka</title>, ed. Shackleton Bailey 1951, witness S (Stein MSS., ch. VII, 011 B<hi rend="superscript">1–3</hi>)</expan>
              </witness>
            </listWit>
          </witness>
          <witness xml:id="Lp" source="other/Lp_Lingapurana.xml">
            <abbr type="siglum">Lp</abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Liṅgapurāṇa</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Bhaṭṭācārya</persName> 1885</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="Kv" source="other/Kv_Karunavajrayudha.xml">
            <abbr type="siglum">Kv</abbr>
            <expan><title xml:lang="sa">Karuṇāvajrāyudha</title>, ed. <persName xml:lang="sa">Caturavijaya</persName> 1916</expan>
          </witness>
          <witness xml:id="em">
            <abbr type="siglum">em.</abbr>
            <expan>emendation</expan>
          </witness>
        </listWit>
      </sourceDesc>
    </fileDesc>
    <revisionDesc/>
  </teiHeader>
  <text xml:lang="sa" type="edition">
    <body>
  <p xml:id="VP65-p1" source="alignments/VP65-p1.xml">maitreya uvāca ―</p>
  <lg xml:id="VP65.1" source="alignments/VP65.1.xml">
    <l n="1ab">
śṛṇu rājan pravakṣyāmi svamāṃsaṃ śibinā yathā |
    </l>
    <l n="1cd">
<app><lem wit="#VpŚ">samāṃśaṃ dattavān</lem><rdg wit="#VpBh">svamāṃsaṃ dattavān</rdg><rdg wit="#VpBh-A">datta svamāṃsaṃ</rdg><rdg wit="#VpŚ2">samāṃśaṃ dattvavān</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">satyaṃ</lem><rdg wit="#VpBh-A">satyaṃ vai</rdg></app> purā hy <app><lem wit="#VpŚ">auśīnaro</lem><rdg wit="#VpBh">auśīnareṇa</rdg><rdg wit="#VpBh-A">aumātareṇa</rdg></app> <app><lem wit="#VpŚ">yuvā</lem><rdg wit="#VpBh">vā</rdg></app> || 1 ||
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.2" source="alignments/VP65.2.xml">
    <l n="2ab">
satyadānarataṃ jñātvā śibim <app><lem wit="#VpŚ">indrāśuśukṣaṇī</lem><rdg wit="#VpBh">indrā śuśukṣaṇī</rdg></app> |
    </l>
    <l n="2cd">
jijñāsārthaṃ <app><lem wit="#VpŚ">sameyātāṃ</lem><rdg wit="#VpBh">same yātāṃ</rdg></app> vartamāne mahādhvare || 2 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.3" source="alignments/VP65.3.xml">
    <l n="3ab">
vahnir bhūtvā kapotas tu <app><lem wit="#VpŚ">hariśyenāt puraḥsaraḥ</lem><rdg wit="#VpBh">hariḥ śyenā puraḥsaram</rdg><rdg wit="#VpŚ2">hariśyenapuraḥsaraḥ</rdg></app> |
    </l>
    <l n="3cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚ #MbhC #MbhS">śaraṇārthī</lem><rdg wit="#VpŚ2">śaraṇārtho</rdg><rdg wit="#Nmp">saṃrakṣati</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">mahīpālaṃ</lem><rdg wit="#Nmp">mahīpāla</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">tadā rājan</rdg></app> <app><lem wit="#MbhC #MbhS">nililye</lem><rdg wit="#VpBh">nililpe </rdg><rdg wit="#VpŚ">nininye </rdg><rdg wit="#Nmp">yo vipraṃ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">bhayavihvalaḥ</lem><rdg wit="#Nmp">bhayavihvalam</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">bhayapīḍitaḥ</rdg></app> || 3 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.4" source="alignments/VP65.4.xml">
    <l n="4ab">
trāhi māṃ <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">pṛthivīpālety</lem><rdg wit="#VpBh-A">pṛthivīpaliny</rdg></app> avadac chyenajād bhayāt |
    </l>
    <l n="4cd">
sa tam āśvāsayāmāsa kapotaṃ <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D #VpŚ">śaraṇāgatam</lem><rdg wit="#VpBh">śaraṇārthinam</rdg></app> || 4 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.5" source="alignments/VP65.5.xml">
    <l n="5ab">
rājānam upagamyātha śyenaḥ provāca <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">saṃsadi</lem><rdg wit="#VpBh-A">saṃvidam</rdg></app> | 
    </l>
    <l n="5cd">
vacanaṃ śṛṇu me rājan kṣudhārtasya kuṭumbinaḥ || 5 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.6" source="alignments/VP65.6.xml">
    <l n="6ab">
dharmātmānaṃ tvām āhur <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D #VpŚ">vai</lem><rdg wit="#VpBh">ye </rdg></app> pṛthivyāṃ sarvapārthivāḥ |
    </l>
    <l n="6cd">
tadviruddhaṃ kathaṃ karma kartum icchasi pārthiva || 6 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.7" source="alignments/VP65.7.xml">
    <l n="7ab">
<app><lem wit="#VpBh">kṛtaghnā</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">ghṛtaghnā</rdg></app> bhavatā dānaiḥ <app><lem>sādhunāsādhavo</lem><rdg wit="#VpBh">sādhunā sādhavo</rdg></app> jitāḥ |
    </l>
    <l n="7cd">
kṣamayā krūrakarmāṇaḥ satyenānṛtavādinaḥ || 7 ||<app><note xml:lang="en">Cf. <abbr corresp="#MbhC"/>, <title>Āraṇyakaparvan</title> appendix I, 21.45-46: <q xml:lang="sa">...auśīnaraḥ sādhuśīlo bhavato vai mahīpatiḥ || jayet kadaryaṃ dānena satyenānṛtavādinam | kṣamayā krūrakarmāṇam asādhuṃ sādhunā jayet ||</q> (vol. 4, 1071); <title xml:lang="sa">Dhammapada</title> 223: <q xml:lang="sa">akkodhena jite kodhaṃ asādhuṃ sādhunā jine | jine kadariyaṃ dānena saccenālikavādinaṃ ||</q> (ed. Sumangala 1914, 33).</note></app>
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.8" source="alignments/VP65.8.xml">
    <l n="8ab">
sarāgā <app><lem>vītarāgeṇa</lem><rdg wit="#VpBh">vītarāge<sic>na</sic></rdg></app> <app><lem>tathākopena</lem><rdg wit="#VpBh">tathā kopena</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">kopinaḥ</lem><rdg wit="#VpBh-A">kopayaḥ</rdg></app> |
    </l>
    <l n="8cd">
satṛṣṇā vītatṛṣṇena tvayā lokāḥ parājitāḥ || 8 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.9" source="alignments/VP65.9.xml">
    <l n="9ab">
sarvasya sampadaḥ <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">svārthāḥ svaparārthās</lem><rdg wit="#VpBh-A">svārthāniparārthās</rdg></app> tu kasyacit |
    </l>
    <l n="9cd">
parārthā bhavato nityaṃ saphalasya taror iva || 9 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.10" source="alignments/VP65.10.xml">
    <l n="10ab">
<app><lem wit="#VpŚ #Śpś">nopakārapare</lem><rdg wit="#VpBh">nopakāraparo</rdg><rdg wit="#VpBh-A">nāpakāraparo</rdg></app> 'py evam <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #Śpś">upakāraparo</lem><rdg wit="#VpBh-A">upakāravase</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #Śpś">janaḥ</lem><rdg wit="#VpBh-A">tataḥ</rdg></app> |
    </l>
    <l n="10cd">
<app><lem wit="#VpŚ #Śpś">apakārapare</lem><rdg wit="#VpBh">apakāraparo</rdg></app> 'pi tvam upakāraparaḥ <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">sadā</lem><rdg wit="#Śpś">yathā</rdg></app> || 10 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.11" source="alignments/VP65.11.xml">
    <l n="11ab">
<app><lem wit="#VpBh-A #VpŚ">mamaiva</lem><rdg wit="#VpBh">mamaiṣa</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">yas tu me</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">vihito dhātrā</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">daivavihito</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">bhakṣo 'yaṃ</lem><rdg wit="#VpŚ">bhakṣyo 'yaṃ</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">bhakṣaḥ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">taṃ samutsṛja</lem><rdg wit="#VpŚ2">tvaṃ samutsṛja</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">kṣatriyapuṅgava</rdg></app> |<app><note xml:lang="en">Cf. also <abbr corresp="#MbhC"/> <title xml:lang="sa">Anuśāsaṇaparvan</title>, appendix I, 8.41: <q xml:lang="sa">yas tu me vihito bhakṣaḥ svayaṃ devaiḥ sanātanaḥ</q> (vol. 17, 855).</note></app>
    </l>
    <l n="11cd">
<app><lem wit="#VpBh-A">rakṣantam</lem><rdg wit="#VpBh">svaṃ rakṣam</rdg></app> ātmano dharmaṃ kṣudhitasya kapotakam || 11 ||<app><note xml:lang="en">For the second half of the verse, <abbr corresp="#MbhC"/> reads: <q xml:lang="sa">tam utsṛja mahīpāla kapotam imam eva me.</q> <abbr corresp="#MbhS"/> reads <q xml:lang="sa">mahārāja</q> in place of <q xml:lang="sa">mahīpāla</q>.</note></app>
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.12" source="alignments/VP65.12.xml">
    <l n="12ab">
sa śyenam āha saṃprāptas <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">trāṇārthī</lem><rdg wit="#VpŚ2">trāṇārtho </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">sannidhau</lem><rdg wit="#VpŚ2">sannidhā</rdg></app> mama |
    </l>
    <l n="12cd">
<app><lem wit="#VpBh">khago</lem><rdg wit="#VpBh-A">tyāgo</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">'syāsmin</lem><rdg wit="#VpBh-A">syama</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">kathaṃ</lem><rdg wit="#VpBh-A">kathāṃ</rdg></app> kuryāṃ tyāgaṃ sadbhir vigarhitam || 12 ||
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.13" source="alignments/VP65.13.xml">
    <l n="13ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚd #MbhA #MbhBh #MbhCc #MbhD #MbhK #Kv">lobhād dveṣād</lem><rdg wit="#MbhD-A">lobhān mohād</rdg><rdg wit="#MbhD-IO">lobhād deṣād</rdg><rdg wit="#MbhK-J #MbhK-L #MbhK-U2 #MbhVp">lobhā dveṣād</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚd #MbhA #MbhBh #MbhCc #MbhD #MbhK #MbhVp #Kv">bhayād</lem><rdg wit="#MbhK-J">upād</rdg></app> vāpi yas <app><lem wit="#VpBh #VpŚd #MbhA #MbhBh #MbhCc #MbhD #MbhK #Kv">tyajec</lem><rdg wit="#MbhVp">tyajeś</rdg></app> charaṇāgatam | 
    </l>
    <l n="13cd"><app><lem wit="#VpBh #VpŚd #MbhA #MbhBh #MbhCc #MbhD #MbhK #MbhVp">brahmahatyāsamaṃ tasya</lem><rdg wit="#MbhK-J #MbhK-L">brahmahatyāsahasrasya</rdg><rdg wit="#Kv">brahmahatyāphalaṃ tasya</rdg></app> pāpam āhur <app><lem wit="#VpBh #VpŚd #MbhA #MbhBh #MbhD #MbhK #MbhVp #Kv">manīṣiṇaḥ</lem><rdg wit="#MbhCc">manīṣiṇa</rdg></app> || 13 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.14" source="alignments/VP65.14.xml">
    <l n="14ab">
śāstreṣu niṣkṛtir <app><lem wit="#VpŚd #MbhCc #MbhVp">dṛṣṭā</lem><rdg wit="#VpBh">dṛṣṭvā</rdg></app> mahāpātakinām api |
    </l>
    <l n="14cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚd">śaraṇāgatahātus tu</lem><rdg wit="#VpBh-A">śaraṇāgatahīnasya</rdg><rdg wit="#MbhCc">śaraṇāgatahantṛṇāṃ</rdg><rdg wit="#MbhVp">śaraṇāgata-hantṝṇāṃ</rdg></app> na <app><lem wit="#VpŚd #MbhCc #MbhVp">dṛṣṭā</lem><rdg wit="#VpBh">dṛṣṭvā</rdg></app> niṣkṛtiḥ kvacit || 14 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.15" source="alignments/VP65.15.xml">
    <l n="15ab">
yathātmanaḥ priyāḥ prāṇāḥ sarveṣāṃ prāṇināṃ tathā |
    </l>
    <l n="15cd">
tasmān <app><lem wit="#VpBh #VpN">mṛtyubhayatrastā</lem><rdg wit="#VcE #VcV">mṛtyubhayāt te 'pi</rdg></app> <app><lem wit="#VpN #VcE #VcV">trātavyāḥ prāṇino budhaiḥ</lem><rdg wit="#VpBh">rakṣitavyāḥ prayatnataḥ</rdg></app> || 15 ||
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.16" source="alignments/VP65.16.xml">
    <l n="16ab">
<app><lem wit="#VpBh #VcE #VcV">janmamṛtyujarāduḥkhair</lem><rdg wit="#VpN">janmamṛtyujarāduḥkhāt </rdg></app> <app><lem wit="#VpN #VcE #VcV">nityaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">magnāḥ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VcE #VcV">saṃsārasāgare</lem><rdg wit="#VpN"><sic>sa</sic>sārasāgare</rdg></app> |
    </l>
    <l n="16cd">
<app><lem wit="#VpBh">jantavaḥ parikliśyante</lem><rdg wit="#VpN">jantavaḥ parikliṣyanti</rdg><rdg wit="#VcE #VcV">kliśyanti jantavo ghore</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VcE">mṛtyos</lem><rdg wit="#VcV">marttyās</rdg></app> <app><lem wit="#VcE">trasyanti te yataḥ</lem><rdg wit="#VpBh">trastaṃ tv ime tataḥ</rdg><rdg wit="#VpN">trasyanti te pi ca</rdg><rdg wit="#VcV">trasyanti mṛtyutaḥ</rdg></app> || 16 || 
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.17" source="alignments/VP65.17.xml">
    <l n="17ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpNpc #MbhCs #Śp">yannimittaṃ</lem><rdg wit="#MbhSs">yannimitto</rdg></app> bhavec <app><lem wit="#VpBh #VpNpc #MbhCs #MbhSs #Śp">chokas</lem><rdg wit="#VpBh-A">yekas</rdg></app> <app><lem wit="#VpNpc #MbhCs #MbhSs #Śp">trāso vā</lem><rdg wit="#VpBh">trāsaḥ</rdg></app> <app><lem wit="#VpNpc #MbhSs">krodha</lem><rdg wit="#VpBh">krodho bhayaṃ</rdg><rdg wit="#MbhCs #Śp">duḥkham</rdg></app> <app><lem wit="#VpNpc #MbhCs #MbhSs #Śp">eva vā</lem><rdg wit="#VpBh">tathā</rdg></app> |
</l>
<l n="17cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpNpc #MbhCs #MbhSs #Śp">āyāso</lem><rdg wit="#VpBh-A">āyāśe </rdg></app> <app><lem wit="#VpNpc #MbhCs #MbhSs #Śp">vā yato</lem><rdg wit="#VpBh">vāyaso </rdg><rdg wit="#VpBh-A">cāpi tan </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpNpc #MbhSs">mūlam</lem><rdg wit="#MbhCs #Śp">mūlas </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpNpc">ekāṅgam</lem><rdg wit="#MbhCs #MbhSs #Śp">tad ekāṅgam </rdg></app> api <app><lem wit="#VpBh">taṃ tyajet</lem><rdg wit="#VpNpc">saṃtjayet</rdg><rdg wit="#MbhCs #MbhSs #Śp">tyajet</rdg></app> || 17 ||<app><note xml:lang="en"><title xml:lang="sa">Mahābhārata</title> readings taken from <title xml:lang="sa">Śāntiparvan</title> 168.34 (<abbr corresp="#MbhCs"/>, vol. 15, 957; <abbr corresp="#MbhSs"/>, vol. 14, 105-106). This verse is also attested in <title xml:lang="sa">Śāntiparvan</title> 26.25 (<abbr corresp="#MbhCs"/>, vol. 13, 95-96) &amp; <title xml:lang="sa">Anuśāsanaparvan</title> appendix 1, 15.3959-3960 (<abbr corresp="#MbhCs"/>, vol. 17, 1014).</note></app>
</l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.18" source="alignments/VP65.18.xml">
    <l n="18ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #VcE #VcV">mariṣyāmīti</lem><rdg wit="#HpC #HpJ #HpK">martavyam iti </rdg></app> yad duḥkhaṃ  puruṣasyopajāyate |
    </l>
    <l n="18cd">
<app><lem wit="#VcE">śakyas tenānumānena</lem><rdg wit="#VpBh">śakyante nānumānena</rdg><rdg wit="#HpC #HpJ #HpK #VcV">śakyate nānumānena</rdg><rdg wit="#VpN #HpK-i">yuktas tenānumānena</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #HpJ #HpK-i #VcE">paro 'pi</lem><rdg wit="#HpC #HpK">pareṇa</rdg><rdg wit="#VcV">tad</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #HpK-i #VcE">parirakṣitum</lem><rdg wit="#HpC">parimāṇituṃ</rdg><rdg wit="#HpJ #HpK">parivarṇitum</rdg><rdg wit="#VcV">vaktuṃ kenacit kvacit</rdg></app>  || 18 ||
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.19" source="alignments/VP65.19.xml">
    <l n="19ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #VcE #VcV">yathā</lem><rdg wit="#VpBh-A">tathā</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VcE">ca te</lem><rdg wit="#VpN">hi te</rdg><rdg wit="#VcV">bhavej</rdg><rdg wit="#VcK">bhavaj</rdg></app> jīvitam <app><lem wit="#VpN #VcE #VcV">ātmanaḥ priyaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">ātmani priyaṃ</rdg><rdg wit="#VpBh-A">ātmanapriyaṃ</rdg></app> tathā pareṣām api jīvitaṃ priyam | 
    </l>
    <l n="19cd">
<app><lem wit="#VpN">saṃrakṣase</lem><rdg wit="#VpBh">saṃrakṣa me</rdg><rdg wit="#VpBh-A">saṃrakṣate </rdg><rdg wit="#VcE">saṃrakṣyate </rdg><rdg wit="#VcV #VcK">nirīkṣyate </rdg><note xml:lang="en">The reading nirīkṣyate results in 4 uniform pādas, in <term xml:lang="sa">vaṃśasthā</term> metre.</note></app> jīvitam ātmano yathā tathā pareṣām api rakṣa jīvitam || 19 ||<app><note xml:lang="en">Cf. <title xml:lang="sa">Vasudevahiṇḍi</title>: <q xml:lang="sa">jaha jīviyaṃ tubbhaṃ piyaṃ nissaṃsayaṃ tahā savvjīvāṇaṃ</q> (ed. Caturvijaya &amp; Puṇyavijaya 1931, 337); <title xml:lang="sa">Uttarādhyayanaṭīkā</title>: <q xml:lang="sa">jahā jīviyaṃ tuha piyaṃ, niyayaṃ taha hoi savvajīvāṇaṃ | piyajīviyāṇaṃ jīvāṇaṃ, rakkha jīvaṃ sajīvaṃ va ||</q> (ed. Vijayomaṅgasuri 1936, 244v).</note></app>
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.20" source="alignments/VP65.20.xml">
    <l n="20ab">
tasmāt <app><lem wit="#VpŚ">tavāhaṃ na samarpayiṣye</lem><rdg wit="#VpBh">tavāhaṃ na samarthayiṣye</rdg><rdg wit="#VpN">nāham imaṃ bhītam avyayiṣye</rdg></app> kapotakaṃ <app><lem wit="#VpŚ">śyena yad atra yuktam</lem><rdg wit="#VpBh">na yad atra yuktam</rdg><rdg wit="#VpBh-A">vāyabhīti yuktam</rdg><rdg wit="#VpN">yad atra</rdg></app> |
    </l>
    <l n="20cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚ">tvaṃ manyase tat karavāṇi sarvam</lem><rdg wit="#VpNac">manyase yuktaṃ vaktuṃ senāsu tad vada || </rdg><rdg wit="#VpNpc">manyase yuktaṃ vaktuṃ śyenāśu tad vada || </rdg></app> ṛte kapotāt khalu <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">satyam</lem><rdg wit="#VpBh-A">satyāv </rdg></app> atra || 20 ||<app><note xml:lang="en"><abbr corresp="#VpN"/> renders this verse in <term xml:lang="sa">anuṣṭubh</term> metre, making it significantly shorter.</note></app>
    </l>
  </lg>
  <p xml:id="VP65-p2" source="alignments/VP65-p2.xml">
śyena uvāca ―
  </p>
  <lg xml:id="VP65.21" source="alignments/VP65.21.xml">
    <l n="21ab">
<app><lem wit="#VpN #MbhC #MbhS">āhārāt</lem><rdg wit="#VpBh">bhavanti</rdg></app> sarvabhūtāni <app><lem wit="#VpN #MbhC #MbhS">sambhavanti</lem><rdg wit="#VpBh">āhāreṇa</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN">janeśvara</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">mahīpate</rdg></app> |
    </l>
    <l n="21cd">
<app><lem wit="#VpN #MbhC #MbhS">āhāreṇa vivardhante</lem><rdg wit="#VpBh">jīvanti parivarddhante</rdg><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">jīvanti ca vivarddhaṃte</rdg></app> <app><lem wit="#VpN">tena jīvanti caiva hi</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">tena jīvanti jantavaḥ</rdg><rdg wit="#VpBh">āhāreṇa na saṃśayaḥ</rdg></app> || 21 ||
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.22" source="alignments/VP65.22.xml">
    <l n="22ab">
<app><lem wit="#VpBh">āhāraṃ puṣkalaṃ kurvan</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">āhāraṃ duṣkaraṃ kurvan</rdg><rdg wit="#VpN">śakyate na vinā tena</rdg><rdg wit="#MbhC">śakyate dustyaje 'py arthe</rdg><rdg wit="#MbhS">śakyate puṣkalasyārthe</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">ciraṃ jīvati prāṇabhṛt</lem><rdg wit="#VpBh-A">ciraṃ jīvati mānabhṛt</rdg><rdg wit="#VpN">dinamātro pi jīvituṃ</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">cirarātrāya jīvitum</rdg></app> |
    </l>
    <l n="22cd">
<app><lem wit="#VpBh">na tv āhāravihīno 'pi</lem><rdg wit="#VpNpc">na tv āhārair vihīnena</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">na tu bhojanam utsṛjya</rdg><rdg wit="#VpNac">śakyate tair vinā py arthai</rdg></app> <app><lem wit="#VpNpc #MbhC #MbhS">śakyaṃ varttayituṃ ciraṃ</lem><rdg wit="#VpBh">śaknoti jīvituṃ ciram</rdg><rdg wit="#VpNac">rājan varttayituṃ ciraṃ</rdg></app> || 22 ||
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.23" source="alignments/VP65.23.xml">
    <l n="23ab">
<app><lem wit="#VpBh #MbhC">bhakṣyād</lem><rdg wit="#VpN #MbhS">bhakṣād</rdg></app> vilopitasyādya mama prāṇā viśāṃ pate
    </l>
    <l n="23cd">
visṛjya kāyaṃ <app><lem wit="#VpBh #VpN">yāsyanti</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">eṣyanti</rdg></app> panthānam apunarbhavam || 23 ||
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.24" source="alignments/VP65.24.xml">
    <l n="24ab">
<app><lem wit="#VpN">mṛte ca mayi sarvaṃ me</lem><rdg wit="#VpBh">mṛte mayi nṛpaśreṣṭha</rdg><rdg wit="#MbhC">pramṛte mayi dharmātman</rdg><rdg wit="#MbhS">pramṛte mayi sarvaṃ me</rdg></app> <app><lem wit="#VpN #MbhS">putradāraṃ vinaśyati</lem><rdg wit="#VpBh">putradārādikaṃ kulam</rdg><rdg wit="#MbhC">putradāraṃ mariṣyati</rdg><rdg wit="#VpBh-A">yatra dārādikaṃ kulam</rdg></app> |
    </l>
    <l n="24cd">
    <app><lem wit="#VpN #MbhC">rakṣamānaḥ kapotaṃ tvaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">vinaśyati kathaṃ dharmo</rdg><rdg wit="#MbhS">rakṣan kapotaṃ rājaṃs tvaṃ</rdg></app> <app><lem wit="#VpN">bahūn prāṇān na rakṣasi</lem><rdg wit="#VpBh">bhavitā te nṛpottama</rdg><rdg wit="#MbhC">bahūn prāṇān naśiṣyasi</rdg><rdg wit="#MbhS">bahūn prāṇān haniṣyasi</rdg><note xml:lang="en">Witnesses N T<hi rend="subscript">1</hi> G<hi rend="subscript">1</hi> M of <abbr corresp="#MbhC"/> also read <q xml:lang="sa">na rakṣasi</q>.</note></app> || 24 ||
    </l>
    </lg>
    <lg xml:id="VP65.25" source="alignments/VP65.25.xml">
    <l n="25ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #MbhC #MbhSm">dharmaṃ</lem><rdg wit="#MbhS">bahūn</rdg></app> yo bādhate <app><lem wit="#VpBh #VpN #MbhC #MbhS #MbhSm">dharmo</lem><rdg wit="#VpBh-A">martyo </rdg></app> na sa dharmaḥ <app><lem wit="#VpBh #VpN">parantapa</lem><rdg wit="#MbhC">kudharma tat</rdg><rdg wit="#MbhS">kuvartma tat</rdg><rdg wit="#MbhSm">kathaṃcana</rdg></app> |
    </l>
    <l n="25cd">
avirodhī tu yo dharmaḥ sa <app><lem wit="#VpBh #MbhC #MbhS #MbhSm">dharmaḥ</lem><rdg wit="#VpN">dharmma </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN">sadbhir ucyate</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">satyavikrama</rdg><rdg wit="#MbhSm">siddhir ucyate</rdg></app> || 25 ||<app><note xml:lang="sa">Witnesses D<hi rend="subscript">1,2,5</hi> of <abbr corresp="#MbhC"/> also read <q xml:lang="sa">sadbhir ucyate</q>.</note></app>
    </l>
  </lg>
  <lg xml:id="VP65.26" source="alignments/VP65.26.xml">
    <l n="26ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #MbhSm">tasmād virodhe dharmasya</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">virodhiṣu mahīpāla</rdg></app> niścitya gurulāghavam |
    </l>
    <l n="26cd">
<app><lem wit="#VpN">yataḥ śriyas tato rājan</lem><rdg wit="#VpBh">manyase gauravaṃ yatra tat</rdg><rdg wit="#MbhS">yato bhūyas tato rājan</rdg><rdg wit="#MbhC">yato bhūyāṃs tato rājan</rdg><rdg wit="#MbhSm">yato bhūyas tato vidvān</rdg><note xml:lang="en">On <q xml:lang="sa">yataḥ śriyaḥ</q>, cf. <title xml:lang="sa">Nāradasmṛti</title> 1.25cd: <q xml:lang="sa">bhūtam eva prapadyeta dharmamūlā yataḥ śriyaḥ</q>, <q>[The king] should resort to fact alone since dharma is the root of his prosperity</q> (ed. &amp; trans. Lariviere 1989, I, 15; II, 9).</note></app> <app><lem wit="#VpN #MbhC #MbhS #MbhSm">kuru</lem><rdg wit="#VpBh">kuruṣva</rdg><note xml:lang="en">On <q xml:lang="sa">kuruṣva dharmaniścayaṃ</q>, <abbr corresp="#MbhC"/> comments, <q>unepic cadence!</q></note></app> <app><lem wit="#VpN #MbhSm">dharmavinirṇayam</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">dharmaviniścayam</rdg><rdg wit="#VpBh">ṇrpottama</rdg></app> || 26 ||<app><note xml:lang="en">Between the two halves of this verse, <abbr corresp="#MbhC"/> inserts: <q xml:lang="sa">na bādhā vidyate yatra taṃ dharmaṃ samudācaret || gurulāghavam ājñāya dharmādharmaviniścaye |</q> <abbr corresp="#MbhS"/> reads <q xml:lang="sa">samupācaret</q> for <q xml:lang="sa">samudācaret</q>.</note></app>
    </l>
  </lg>
  <p xml:id="VP65-p3" source="alignments/VP65-p3.xml"><app><lem wit="#VpN #MbhC">rājovāca</lem><rdg wit="#VpBh">śibir uvāca</rdg><rdg wit="#VpCc">śivir uvāca</rdg><rdg wit="#MbhS">rājā</rdg></app> ―</p>
      <lg xml:id="VP65.27" source="alignments/VP65.27.xml">
        <l n="27ab">
ekataḥ kratavaḥ sarve <app><lem wit="#VpBh #Nmp #VcE">samagravaradakṣiṇāḥ</lem><rdg wit="#VpCc #MbhCplus">samāptavaradakṣiṇāḥ</rdg><rdg wit="#VpVp">samagrā varadakṣiṇāḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="27cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpCc #MbhCplus #Nmp #VcE">ekato bhayabhītasya</lem><rdg wit="#VpBh-A">ekato bhavabhītasya</rdg><rdg wit="#VpVp">bhītasya</rdg></app> prāṇinaḥ <app><lem wit="#VpBh #VpCc #Nmp #VcE">prāṇarakṣaṇam</lem><rdg wit="#VpVp">caiva rakṣaṇaṃ varam ekataḥ</rdg><rdg wit="#MbhCplus">prāṇadhāraṇam</rdg></app> || 27 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.28" source="alignments/VP65.28.xml">
        <l n="28ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VcE">nāto</lem><rdg wit="#VcV">jāne </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpCc">gurutaro</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C">gurudharo </rdg><rdg wit="#VpN">bhūyaḥ paro </rdg><rdg wit="#VcE #VcV">bhūyāṃs tato </rdg></app> dharmaḥ <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VcE">kaścid anyo</lem><rdg wit="#VcV">kaścin nānyo </rdg></app> 'sti <app><lem wit="#VpN">khecara</lem><rdg wit="#VpBh">khecare</rdg><rdg wit="#VpCc">bhūtale</rdg><rdg wit="#VcE">dehinām</rdg><rdg wit="#VcV">dehinaḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="28cd">
prāṇināṃ bhayabhītānām <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VcE #VcV">abhayaṃ</lem><rdg wit="#VpBh-A">akṣayaṃ </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc">yat pradīyate</lem><rdg wit="#VcE #VcV">yaḥ prayacchati</rdg></app>  || 28 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.29" source="alignments/VP65.29.xml">
        <l n="29ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #VpVp #VcV #NpA #NpCc #NpD #NpK">varam ekasya</lem><rdg wit="#VpCc">carātmakasya </rdg><rdg wit="#VcE">param ekasya </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VpVp #VcE #NpA #NpCc #NpD #NpK">sattvasya</lem><rdg wit="#VcV">trastasya </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpCc #VpVp">pradattaṃ jīvitābhayam</lem><rdg wit="#VpN">dattā hy abhayadakṣiṇā</rdg><rdg wit="#VcE">pradātur jīvitaṃ varam</rdg><rdg wit="#VcV">pradātur jīvitaṃ phalam</rdg><rdg wit="#NpA #NpCc #NpK">jīvitābhayarakṣaṇam</rdg><rdg wit="#NpD">jīvitābhayadakṣiṇā</rdg></app> |
        </l>
        <l n="29cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpCc #VpVp #VcE #VcV">na ca</lem><rdg wit="#VpN #NpA #NpCc #NpD #NpK">na tu</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #NpA #NpCc #NpD #NpK">viprasahasrasya</lem><rdg wit="#VpBh-A">visya dattaṃ tu</rdg><rdg wit="#VpVp">viprasahasrāṇāṃ </rdg><rdg wit="#VcE #VcV #NpK-IO">viprasahasrebhyo</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc">gosahasram alaṅkṛtam</lem><rdg wit="#VpVp">hemādibhir alaṅkataṃ</rdg><rdg wit="#VcE"> gosahasraṃ dine-dine</rdg><rdg wit="#VcV">gosahasraṃ phalaṃ bhavet</rdg><rdg wit="#NpA #NpD #NpK #NpCc">gosahasraṃ sadakṣiṇam</rdg><rdg wit="#NpD-A">rakṣāṃ mānuṣyadehinaḥ</rdg><rdg wit="#NpK-IO">dadyād dānam sadakṣiṇam</rdg><rdg wit="#NpK-U1 #NpK-U2">gosahasraṃ sadākṣaṇam</rdg></app> || 29 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.30" source="alignments/VP65.30.xml">
        <l n="30ab">
<app><lem wit="#VpN #VpCc #VcE #VcV">hemadhenudharādīnāṃ dātāraḥ</lem><rdg wit="#VpBh">hemadhenucarādīnāṃ dātāraḥ </rdg><rdg wit="#VpBh-A">kāmadhenugavādīnāṃ dātāraḥ </rdg><rdg wit="#VpVp">hema-dhenu-dharā-dātā </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VcE #VcV">sulabhā bhuvi</lem><rdg wit="#VpVp">sulabho jagatī tale</rdg></app>  |
        </l>
        <l n="30cd">
durlabhaḥ puruṣo loke <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VpVp">sarvabhūtābhayapradaḥ</lem><rdg wit="#VcE">sarvajīvadayāparaḥ</rdg><rdg wit="#VcV">sarvvajīve dayāparaḥ</rdg></app> || 30 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.31" source="alignments/VP65.31.xml">
        <l n="31ab">
mahatām api yajñānāṃ kālena kṣīyate phalam |
        </l>
        <l n="31cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc">bhītābhayapradānasya</lem><rdg wit="#VcE">dattvā'bhayaṃ pradānasya </rdg></app> <app><lem wit="#VpN #VpCc #VcE">kṣaya</lem><rdg wit="#VpBh">kṣayam</rdg></app> eva na vidyate || 31 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.32" source="alignments/VP65.32.xml">
        <l n="32ab">
abhayaṃ <app><lem wit="#VpBh #VpN #VcE #VcV">sarvabhūtebhyo</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D #VpCc #VpVp">sarvasattvebhyo</rdg></app> yo dadāti dayāparaḥ |
        </l>
        <l n="32cd">
tasya <app><lem wit="#VpBh #VpNac #VpCc #VpVp">dehād vimuktasya</lem><rdg wit="#VpNpc">dehād viyuktasya</rdg><rdg wit="#VcE">dehavimuktasya</rdg><rdg wit="#VcV">puṇyasya kalpānte</rdg></app> <app><lem wit="#VpCc #VpVp">kṣayo nāsti</lem><rdg wit="#VpBh">kṣayaṃ nāsti</rdg><rdg wit="#VpN">bhayan nāsti</rdg><rdg wit="#VcE #VcV">kṣaya eva na</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VpVp">kutaścana</lem><rdg wit="#VcE #VcV">vidyate</rdg></app> || 32 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.33" source="alignments/VP65.33.xml">
        <l n="33ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VcE">dattam</lem><rdg wit="#VpVp">[om.]</rdg><rdg wit="#Kv">hutam</rdg></app> iṣṭaṃ <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D #VpCc #VcE">tapas taptaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">tapaḥ satyaṃ </rdg><rdg wit="#VpN">hutaṃ taptaṃ </rdg><rdg wit="#VpVp">tapo japo dānaṃ</rdg><rdg wit="#Kv">ca taptaṃ ca</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D #VpN #VpCc #Kv">tīrthasevā</lem><rdg wit="#VpBh">tīrthavāsā </rdg><rdg wit="#VpVp">arthasebā </rdg><rdg wit="#VcE">tīrthayātrā </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpVp #VcE">śrutaṃ tathā</lem><rdg wit="#VpCc">śrayaṃ tathā</rdg><rdg wit="#Kv">phalaṃ śrutam</rdg></app> |
        </l>
        <l n="33cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #VcE #Kv">sarvāṇy abhayadānasya</lem><rdg wit="#VpVp">sarvvasyābhayadānasya </rdg><rdg wit="#VcV">tac cābhayapradānasya </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpNpc #VpCc #VpVp #VcE #VcV #Kv">kalāṃ</lem><rdg wit="#VpNac">kālāṃ </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpCc #VpVp #VcE #Kv">nārhanti</lem><rdg wit="#VpN">nārpānti </rdg><rdg wit="#VcV">nārhati </rdg></app> ṣoḍaśīm || 33 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.34" source="alignments/VP65.34.xml">
        <l n="34ab">
catuḥsāgaraparyantāṃ yo dadyāt <app><lem wit="#VpBh #VpN #VpCc #MbhA #MbhCc #MbhD #MbhK #Kv">pṛthivīm</lem><rdg wit="#VcE #VcV">vasudhām </rdg></app> imām |
        </l>
        <l n="34cd">
<app><lem wit="#MbhCc #MbhK-Ai">sattvebhyo hy abhayaṃ yaś ca</lem><rdg wit="#VpBh">abhayaṃ yaś ca bhūtebhyo</rdg><rdg wit="#VpNac">satvebhyo hy abhayaṃ yac ca</rdg><rdg wit="#VpNpc">yajec ca sarvvayajñais tu</rdg><rdg wit="#VpCc">abhayaṃ yasya bhūtebhyo</rdg><rdg wit="#MbhA">sattvebhyo 'thābhayaṃ yaś ca</rdg><rdg wit="#MbhK">sattvebhyo hy abhayaṃ yasya</rdg><rdg wit="#MbhD">sattvebhyo hy abhayaṃ datte</rdg><rdg wit="#MbhD-A">sattvebhyo hy abhayaṃ dattvā</rdg><rdg wit="#MbhK-C1">sa - ebhyo hy abhayaṃ tasya</rdg><rdg wit="#MbhK-IO">sarvebhyo hy abhayaṃ yasya</rdg><rdg wit="#MbhK-J">sattve sa hy abhayaṃ yasya</rdg><rdg wit="#MbhK-L">sattvebhya hy abhayaṃ yasya</rdg><rdg wit="#VcE">yaś cā'bhayaṃ ca bhūtebhyas</rdg><rdg wit="#VcV">yac cābhayañ ca bhūtebhyas</rdg><rdg wit="#Kv">ekaś ca jīvitaṃ dadyāt</rdg></app> <app><lem wit="#VpN #MbhA #MbhCc #MbhD #MbhK #VcE #VcV #Kv">tayor abhayado 'dhikaḥ</lem><rdg wit="#VpBh">yo dadāti tato 'dhikaḥ</rdg><rdg wit="#VpCc">yo dadāti tato 'dhikaṃ</rdg><rdg wit="#MbhD-A">dharābhayaprado 'dhikaḥ</rdg><rdg wit="#MbhK-J">tayor adhikadehikaḥ</rdg></app> || 34 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.35" source="alignments/VP65.35.xml">
        <l n="35ab">
api <app><lem wit="#VpCc">tyaje</lem><rdg wit="#VpBh">tyajet</rdg></app> rājyam ahaṃ śarīraṃ vāpi dustyajam |
        </l>
        <l n="35cd">
na tv enaṃ bhayasantrastaṃ <app><lem wit="#VpCc">tyaje</lem><rdg wit="#VpBh">tyajed</rdg></app> dīnaṃ kapotakam || 35 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.36" source="alignments/VP65.36.xml">
        <l n="36ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpCc">yan mamāsti</lem><rdg wit="#VpBh-B">janmanāsti </rdg><rdg wit="#VpBh-C">janmamo sti </rdg><rdg wit="#VpBh-D">janmano sti </rdg></app> śubhaṃ kiñcit tena janmani janmani |
        </l>
        <l n="36cd">
<app><lem wit="#VpBh">bhavet trātā</lem><rdg wit="#VpCc">bhavetrātā</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpCc">mahārtānām</lem><rdg wit="#VpBh-A">mahātmānām</rdg></app> ārtināśāya dehinām || 36 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.37" source="alignments/VP65.37.xml">
        <l n="37ab">
na hy ahaṃ kāmaye rājyaṃ na svargaṃ <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D #VpCc">nāpunarbhavam</lem><rdg wit="#VpBh">nāyur na bhavam</rdg></app> |
        </l>
        <l n="37cd">
prāṇināṃ duḥkhataptānāṃ kāmaye duḥkhanāśanam || 37 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.38" source="alignments/VP65.38.xml">
        <l n="38ab">
<app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">yathā tv anānṛtaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">yathā stutibhṛtāṃ</rdg><rdg wit="#VpCc">yathātra nānṛtāṃ</rdg></app> vāṇīm aham etām udāhare |
        </l>
        <l n="38cd">
<app><lem wit="#VpBh">satyena tena</lem><rdg wit="#VpCc">satyenānena</rdg></app> bhagavān prasīdatu <app><lem wit="#VpBh">maheśvara</lem><rdg wit="#VpCc">maheśvaraḥ</rdg></app> || 38 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.39" source="alignments/VP65.39.xml">
        <l n="39ab">
<app><lem wit="#VpBh">āhārārthe</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">āhārārthaṃ</rdg></app> samārambhas tava cāyaṃ <app><lem wit="#MbhC #MbhS">vihaṅgama</lem><rdg wit="#VpBh">vihaṅgamaḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="39cd">
<app><lem wit="#VpBh">tad yathaiva tavāhāraṃ</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">śakyaś cāpy anyathā kartum</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">manyase tad dadāmy aham</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">āhāro 'py adhikas tvayā</rdg></app>  || 39 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.40" source="alignments/VP65.40.xml">
        <l n="40ab">
śyenaḥ prāha mamāhāro na <app><lem wit="#VpBh">ṛte 'tra</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">tv anyatra</rdg><note xml:lang="sa">On <q xml:lang="sa">na ṛte</q>, see Oberlies 2003, 9–12.</note></app> kapotakam |
        </l>
        <l n="40cd">
tat tyaktvā kāmaye nānyam <app><lem wit="#VpBh">āhāraṃ</lem><rdg wit="#VpBh-A">āhari</rdg></app> rājasattama || 40 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.40bis" source="alignments/VP65.40bis.xml">
        <l>
tasmāt tvam api bhūpāla dehi nyāyārjitaṃ dhanam |
        </l>
        <l>
dānāj jñānaṃ tataḥ prāpya jñānāt siddhim avāpsyasi || 40<hi rend="superscript">bis</hi> ||<app><note xml:lang="en">This verse is only present, isolated, in <abbr corresp="#VpŚ"/>, under the entry for <q xml:lang="sa">siddhiḥ,</q> but attributed to the <title xml:lang="sa">śiber upākhyāna</title>. It has been inserted here hypothetically.</note></app>
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.41" source="alignments/VP65.41.xml">
        <l n="41ab">
<app><lem wit="#VpBh">śyenaḥ kapotakān hanti</lem><rdg wit="#VpBh-A">śyenaḥ kapomaśnāyaṃti</rdg><rdg wit="#MbhC #MbhS">śyenāḥ kapotān khādanti</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #MbhC">sthitir</lem><rdg wit="#VpBh-A">sthir</rdg><rdg wit="#MbhS">śrūtir</rdg></app> eṣā sanātanī |<app><note xml:lang="en">Cf. also <abbr corresp="#MbhC"/> <title xml:lang="sa">Anuśāsanaparvan</title>, appendix I, 8.42 (vol. 17, 855), which has the same reading as in the <title xml:lang="sa">Āraṇyakaparvan</title>.</note></app>
        </l>
        <l n="41cd">
mā rājan <app><lem wit="#MbhC #MbhS">mārgam</lem><rdg wit="#VpBh">sāram</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">ajñātvā</lem><rdg wit="#MbhC">ājñāya</rdg><rdg wit="#MbhS">ajñāya</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #MbhC">kadalīskandham</lem><rdg wit="#VpBh-A">kadalāstambha</rdg><rdg wit="#MbhS">kadalīstambham</rdg></app> āruha || 41 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.42" source="alignments/VP65.42.xml">
        <l n="42ab">
<app><lem wit="#VpBh">rājāvocad amārgeṇa</lem><rdg wit="#VpBh-A">rājāpy avocad avyagro</rdg></app> varte nāhaṃ kvacit khaga |
        </l>
        <l n="42cd">
dharmaśāstropadiṣṭo 'yaṃ dharmaḥ <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C">sattva</lem><rdg wit="#VpBh">satya</rdg></app>dayāparaḥ || 42 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.43" source="alignments/VP65.43.xml">
        <l n="43ab">
sarva<app><lem wit="#VpBh">sattveṣu</lem><rdg wit="#VpBh-A">sarveṣu</rdg></app> yad dānam eka<app><lem wit="#VpBh-A">sattve tu</lem><rdg wit="#VpBh">bhūteṣu</rdg></app> yā dayā |
        </l>
        <l n="43cd">
sarvasattvapradānāc ca dayaikātra viśiṣyate || 43 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.44" source="alignments/VP65.44.xml">
        <l n="44ab">
sarvavedā na <app><lem wit="#VpBh">tat kuryuḥ</lem><rdg wit="#VpBh-A">saṃsturyu</rdg></app> sarvaśāstrāṇi <app><lem wit="#em">khecara</lem><rdg wit="#VpBh">khecaraḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="44cd">
sarvatīrthābhiṣekaś ca <app><lem wit="#VpBh-A">yaḥ</lem><rdg wit="#VpBh">yat</rdg></app> kuryāt prāṇināṃ dayām || 44 ||<app><note xml:lang="en">Cf. <abbr corresp="#MbhC"/> <title xml:lang="sa">Anuśāsaṇaparvan</title> 116.18: <q xml:lang="sa">sarve vedā na tat kuryuḥ sarvayajñās ca bhārata | yo bhakṣayitvā māṃsāni paścād api nivartate ||</q> (vol. 17, 627); <title xml:lang="sa">Viṣṇudharma</title> 62.4: <q xml:lang="sa">sarvavedā na tat kuryuḥ sarvadānāni caiva hi | yo māṃsarasam āsvādya sarvamāṃsāni varjayet ||</q> (ed. Grünendahl 1984, 101). On the relationship between the <title xml:lang="sa">Viṣṇudharma</title> and the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title>, see Hazra 1954, 79ff.</note></app>
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.45" source="alignments/VP65.45.xml">
        <l n="45ab">
<app><lem wit="#VpBh">vāṅmanaḥkarmabhir ye tu</lem><rdg wit="#Lp">manasā karmmaṇā vācā</rdg></app> sarvabhūtahite ratāḥ |
        </l>
        <l n="45cd">
dayā<app><lem wit="#VpBh #Lp">darśita</lem><rdg wit="#VpBh-A">dāśita</rdg></app>panthāno <app><lem wit="#VpBh">brahmalokaṃ</lem><rdg wit="#Lp">rudralokaṃ</rdg><note xml:lang="en">In the <title xml:lang="sa">Vahnipurāṇa</title>, Rudra is identified with Agni (Hazra 1954, 79).</note></app> vrajanti <app><lem wit="#VpBh">te</lem><rdg wit="#Lp">ca</rdg></app> || 45 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.46" source="alignments/VP65.46.xml">
        <l n="46ab">
gacchaṃs <app><lem wit="#VpBh">tiṣṭhan svapan</lem><rdg wit="#VpBh-A">tiṣṭhat svayaṃ</rdg></app> jāgrad yo hitaṃ na samācaret |
        </l>
        <l n="46cd">
<app><lem wit="#VpBh">narebhyaḥ</lem><rdg wit="#VpBh-A">parebhyaḥ</rdg></app> sa paśur <app><lem>jñeya</lem><rdg wit="#VpBh">jñeyaḥ</rdg></app> ātmano 'py ahitaḥ sa vai || 46 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.47" source="alignments/VP65.47.xml">
        <l n="47ab">
<app><lem wit="#VpŚp">duḥkhino 'duḥkhino</lem><rdg wit="#VpBh">duḥkhinaḥ sukhino</rdg><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C">duḥkhināduḥkhino</rdg></app> vāpi prāṇino labdhacakṣuṣaḥ |  
        </l>
        <l n="47cd">
ātmavat paripaśyanti te yānti paramāṃ gatim || 47 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.48" source="alignments/VP65.48.xml">
        <l n="48ab">
<app><lem wit="#VpBh #MbhCc #MbhD #MbhK #MbhVp">prāṇinaṃ</lem><rdg wit="#MbhA #MbhK-J #MbhK-L">prāṇināṃ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #MbhA #MbhCc #MbhD #MbhK">vadhyamānaṃ</lem><rdg wit="#MbhVp">badhyamānaṃ</rdg><rdg wit="#MbhK-U1 #MbhK-U2">radhyamānaṃ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">tu</lem><rdg wit="#MbhA #MbhCc #MbhD #MbhK #MbhVp">hi</rdg></app> yaḥ <app><lem wit="#VpBh #MbhA #MbhCc #MbhD #MbhK #MbhVp">śaktaḥ</lem><rdg wit="#MbhK-L">śakraḥ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #MbhA #MbhCc #MbhD #MbhK #MbhVp">samupekṣate</lem><rdg wit="#MbhD-A #MbhK-C1">samupekṣyate</rdg></app> |
        </l>
        <l n="48cd"> sa yāti narakaṃ ghoram <app><lem wit="#VpBh #MbhA #MbhCc #MbhK">iti prāhur manīṣiṇaḥ</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C">iti hy āhur manīṣiṇaḥ</rdg><rdg wit="#MbhD #MbhK-Ai #MbhK-C1">idam āhur manīṣiṇaḥ</rdg><rdg wit="#MbhK-J #MbhK-L">itim āhur manīṣiṇaḥ</rdg><rdg wit="#MbhK-U1 #MbhK-U2">idam ākur manīṣiṇaḥ</rdg><rdg wit="#MbhVp">yāvad indrāś caturddaśa</rdg></app>  || 48 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.49" source="alignments/VP65.49.xml">
        <l n="49ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚ">tubhyaṃ</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C">tulyaṃ</rdg></app> hi sumahad rājyaṃ prayacchāmi vihaṅgama |
        </l>
        <l n="49cd">
yathā kāmayase <app><lem wit="#VpBh">vānyad</lem><rdg wit="#VpŚ">cānyad</rdg></app> varjayitvā kapotakam || 49 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.50" source="alignments/VP65.50.xml">
        <l n="50ab">
śyenaḥ prāha kim etat te prītir āsīt khage dṛḍhā |
        </l>
        <l n="50cd">
kathaṃ <app><lem wit="#VpBh">ced</lem><rdg wit="#VpŚ">cid</rdg></app> asya tulyāni svamāṃsāni prayaccha me || 50 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.51" source="alignments/VP65.51.xml">
        <l n="51ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚ">rājā tam abravīd dhṛṣṭo</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">anugraham imaṃ manye</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">yan me māṃsāni yācase</lem><rdg wit="#MbhC">śyena yan mābhiyācase</rdg><rdg wit="#MbhS">yan māṃ śyenābhibhāṣase</rdg></app> |
        </l>
        <l n="51cd">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚ">etad yacchāmi te sadyaḥ</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">tasmāt te 'dya pradāsyāmi</rdg></app> svamāṃsaṃ tulayā dhṛtam || 51 ||<app><note xml:lang="en">Cf. also <abbr corresp="#MbhC"/> <title xml:lang="sa">Anuśāsanaparvan</title>, appendix I, 8.44: <q xml:lang="sa">tatas tvaṃ me prayacchādya svamāṃsaṃ tulayā dhṛtam</q> (vol. 17, 855).</note></app>
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.52" source="alignments/VP65.52.xml">
        <l n="52ab">
yat prārthito 'smi bhadraṃ te priyam etad <app><lem wit="#VpBh">dadāmi</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">vadāmi</rdg></app> te |
        </l>
        <l n="52cd">
satyadharmarata<app><lem wit="#VpBh">syātha</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">syāsya</rdg></app> sataḥ sumahad apriyam || 52 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.53" source="alignments/VP65.53.xml">
        <l n="53ab">
adhruveṇa śarīreṇa pratikṣaṇavināśinā |
        </l>
        <l n="53cd">
dhruvaṃ yo <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D #VcE #VcV">nārjayed</lem><rdg wit="#VpBh">nārpayed</rdg></app> dharmaṃ <app><lem wit="#VpBh">śocyo 'sau</lem><rdg wit="#VcE #VcV">sa śocyo</rdg></app> mūḍhacetanaḥ || 53 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.54" source="alignments/VP65.54.xml">
        <l n="54ab">
yadi prāṇyupakārāya deho 'yaṃ nopayujyate |
        </l>
        <l n="54cd">
tataḥ kim <app><lem wit="#VpBh #VcE">upakāro 'sya</lem><rdg wit="#MbhCplus">upacāro 'sya</rdg><rdg wit="#VcV">poṣaṇaṃ tasya</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VcE #VcV">pratyahaṃ</lem><rdg wit="#MbhCplus">pratyahe</rdg></app> kriyate <app><lem wit="#VpBh #MbhCplus">vṛthā</lem><rdg wit="#VcE #VcV">nṛbhiḥ</rdg></app> || 54 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.55" source="alignments/VP65.55.xml">
        <l n="55ab">
evam <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">uktvā</lem><rdg wit="#VpŚ2">uktā</rdg></app> svamāṃsāni kapotena samaṃ nṛpaḥ |
        </l>
        <l n="55cd">
utkṛtya tolayāmāsa <app><lem wit="#VpBh">prahṛṣṭamanasā</lem><rdg wit="#VpŚ">prahṛṣṭo manasā</rdg></app> tataḥ || 55 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.56" source="alignments/VP65.56.xml">
        <l n="56ab">
<app><lem wit="#VpŚp #VcE">tyaktvātmasukhabhogecchāṃ</lem><rdg wit="#VpBh">tyattkātmasukhabhogecchāṃ</rdg><rdg wit="#VpŚd">tyaktātmasukhabhogecchāḥ</rdg><rdg wit="#VpV">tyaktātmasukhabhogecchaḥ</rdg><rdg wit="#VcV #VcK">tyaktvātmasukhaduḥkhecchāṃ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚp #VpŚd #VpV #VcE #VcK">sarvasattvasukhaiṣiṇaḥ</lem><rdg wit="#VpBh-A">sarvalokasukhaiṣiṇaḥ</rdg><rdg wit="#VcV">sarvvasattvaguṇaiṣiṇaḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="56cd">
bhavanti paraduḥkhena sādhavo <app><lem wit="#VpBh #VpŚp #VpŚd #VpV">nityaduḥkhitāḥ</lem><rdg wit="#VcE">'tyantaduḥkhitāḥ</rdg><rdg wit="#VcV #VcK">'tyantaduḥkhinaḥ</rdg></app>  || 56 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.57" source="alignments/VP65.57.xml">
        <l n="57ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚ">tulayā dhriyamāṇas tu</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">dhriyamāṇas tu tulayā </rdg></app> kapoto <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #MbhC">vyatiricyate</lem><rdg wit="#MbhS">'tyatiricyate</rdg></app> |
        </l>
        <l n="57cd">
punaś cotkṛtya māṃsāni <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">tataḥ</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">rājā </rdg></app> prādāt <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">sa pārthivaḥ</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">uśīnaraḥ</rdg></app>  || 57 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.58" source="alignments/VP65.58.xml">
        <l n="58ab">
na vidyate yadā māṃsaṃ kapotena samaṃ <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">kvacit</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">dhṛtam</rdg></app> |
        </l>
        <l n="58cd">
tataḥ <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #MbhS">prakṣīṇamāṃso</lem><rdg wit="#MbhC">utkṛttamāṃso</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">'pi</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">'sāv</rdg></app> sādhuḥ <app><lem wit="#em">sukhāyate</lem><rdg wit="#VpBh #VpŚ">sukhayate</rdg><note xml:lang="en">See verse 63 below.</note></app> param |
        </l>
        <l n="58ef">
yadā tena na tulyaṃ tat sa<app><note xml:lang="en"><abbr corresp="#MbhC"/> &amp; <abbr corresp="#MbhS"/> omit <q xml:lang="sa">sādhuḥ... tat sa.</q></note></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">tulām āruhat svayam</lem><rdg wit="#MbhC">āruroha svayaṃ tulām</rdg><rdg wit="#MbhS">āruroha tulāṃ svayam</rdg></app> || 58 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.59" source="alignments/VP65.59.xml">
        <l n="59ab">
<app><lem wit="#VpBh #VpŚ">antaḥpuravarastrīṣu</lem><rdg wit="#VpŚ2">antaḥpurastrīṣu</rdg></app> na rājye na ca jīvite |
        </l>
        <l n="59cd">
karuṇā<app><lem wit="#VpBh #VpŚ">saktacittena</lem><rdg wit="#VpBh-A">śiktavittena</rdg></app> tenāpekṣā kṛtā <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">kvacit</lem><rdg wit="#VpBh-A">na ca</rdg></app> || 59 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.60" source="alignments/VP65.60.xml">
        <l n="60ab">
paraduḥkhāturā nityaṃ <app><lem wit="#VpŚ #VpŚd #VpV">svasukhāni</lem><rdg wit="#VpBh">sasukhāni</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #VpŚd #VpV">mahānty</lem><rdg wit="#VpŚ2">mahanty</rdg></app> api |
        </l>
        <l n="60cd">
nāpekṣante <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #VpŚd">mahātmānaḥ</lem><rdg wit="#VpV">mahātmanaḥ</rdg></app> sarvabhūtahite ratāḥ || 60 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.61" source="alignments/VP65.61.xml">
        <l n="61ab">
parārtham udyatāḥ santaḥ santaḥ kiṃ kiṃ na kurvate |
        </l>
        <l n="61cd">
tādṛg apy ambudher <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #VpŚd #VpV">vāri</lem><rdg wit="#VpBh-A">ttāri</rdg></app> jaladais tat <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #VpŚd">prapīyate</lem><rdg wit="#VpV">pradīyate</rdg></app> || 61 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.62" source="alignments/VP65.62.xml">
        <l n="62ab">
eka eva satāṃ mārgo yad aṅgīkṛta<app><lem wit="#VpBh #VpŚ #VpŚd #VpV">pālanam</lem><rdg wit="#VpBh-A">pālanī</rdg></app> |
        </l>
        <l n="62cd">
dahantam akarot <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #VpŚd">kroḍe</lem><rdg wit="#VpBh-A">kāḍhe</rdg><rdg wit="#VpV">krāḍe</rdg></app> pāvakaṃ yad apāṃpatiḥ || 62 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.63" source="alignments/VP65.63.xml">
        <l n="63ab">
ātmānaṃ pīḍayitvāpi sādhuḥ <app><lem wit="#VpBh">sukhāyate</lem><rdg wit="#VpŚ #VpŚd #VpV">sukhayate</rdg></app> param |
        </l>
        <l n="63cd">
<app><lem wit="#VpBh">hlādayaty</lem><rdg wit="#VpŚ #VpŚd #VpV">hlādayann</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚd #VpV">āśritān</lem><rdg wit="#VpBh-A">āyitā</rdg><rdg wit="#VpŚ">tāpitān</rdg></app> vṛkṣo duḥkhaṃ ca <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #VpŚd #VpV">sahate</lem><rdg wit="#VpBh-A">vasate</rdg></app> svayam || 63 ||<app><note xml:lang="en">Cf. <abbr corresp="#Kv"/> 104: <q xml:lang="sa">aṅgīkṛtyātmano duḥkhaṃ sukhayaty aparān mahān | ātapād ātapastho 'yaṃ pathikān avati drumaḥ ||</q></note></app>
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.64" source="alignments/VP65.64.xml">
        <l n="64ab">
atha tasmin samārūḍhe tulām auśīnare nṛpe |
        </l>
        <l n="64cd">
devadundubhayo neduḥ puṣpavarṣaṃ papāta <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">ca</lem><rdg wit="#VpBh-A">vā</rdg></app> || 64 ||<app><note xml:lang="en">Pādas b and d have been switched here.</note></app>
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.65" source="alignments/VP65.65.xml">
        <l n="65ab">
tatas tasya tadā <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">jñātvā vākyaṃ caitad abhāṣata</lem><rdg wit="#VpBh-A">dṛṣṭvā vākyavedam abhāṣata</rdg></app> |
        </l>
        <l n="65cd">
śakraḥ svarūpam āsthāya <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">dharme rājñaḥ</lem><rdg wit="#VpBh-A">dharmarajñe</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">parāṃ sthitim</lem><rdg wit="#VpŚ">paristhitim</rdg></app> || 65 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.66" source="alignments/VP65.66.xml">
        <l n="66ab">
indro 'ham asmi <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">bhadraṃ te</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">dharmajña</rdg></app> kapoto <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">havyavāhanaḥ</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">havyavāḍ ayam</rdg></app> |
        </l>
        <l n="66cd">
jijñāsamānau <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">tvāṃ rājann</lem><rdg wit="#MbhC">dharme tvāṃ</rdg><rdg wit="#MbhS">dharmaṃ svam</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #MbhS">imaṃ yajñam</lem><rdg wit="#VpBh-A">imaṃ deśaṃ</rdg><rdg wit="#MbhC">yajñavāṭam</rdg></app> upāgatau || 66 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.67" source="alignments/VP65.67.xml">
        <l n="67ab">
mahākāruṇikeneha <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">yat kṛtaṃ tat suduṣkaram</lem><rdg wit="#VpBh-A">makṛtam etat supuṣkalam</rdg></app> |<app><note xml:lang="en">Cf. <title xml:lang="sa">Suvarṇavarṇāvadāna</title> 77.6cd: <q xml:lang="sa">mahākāruṇikeneva yat sattvārthaṃ mahat kṛtaṃ</q> (ed. Rajapatiratna 1974, vol. 1, 80).</note></app>
        </l>
        <l n="67cd">
naiva pūrve nṛpāś <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">cakrur na</lem><rdg wit="#VpŚ2">cakrunaṃ</rdg></app> kariṣyanti cāpare || 67 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.68" source="alignments/VP65.68.xml">
        <l n="68ab">
parārthe tyajataḥ prāṇān yā prītir abhavat tava |
        </l>
        <l n="68cd">
<app><lem wit="#em">prāṇasaṃkṣayalabdheṣu</lem><rdg wit="#VpBh">prāṇasaṃśayalubdheṣu</rdg><rdg wit="#Śpś">na sā naṣṭopalabdheṣu </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">na sā prāṇeṣu dehinām</lem><rdg wit="#Śpś">prāṇeṣu prāṇināṃ bhavet</rdg><rdg wit="#Śpś-A">prāṇiṣu prāṇināṃ bhavet</rdg></app> || 68 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.69" source="alignments/VP65.69.xml">
        <l n="69ab">
<app><lem wit="#VpBh #Śpś">parārthaikāntakalyāṇī</lem><rdg wit="#VpBh-A">parārthe yān na kalyāṇī</rdg><rdg wit="#Śpś-A">parārthaikāntakalyāṇi</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">svāśrayārthārthaniṣṭhurā</lem><rdg wit="#Śpś">kāmaṃ svāśrayaniṣṭhurā</rdg></app> |
        </l>
        <l n="69cd">
tvayy eva <app><lem wit="#Śpś">kevalaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">kevalā</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">rājan</lem><rdg wit="#Śpś">nātha</rdg></app> <app><lem wit="#Śpś">karuṇākaruṇābhavat</lem><rdg wit="#VpBh">karuṇā karuṇāpara</rdg><rdg wit="#Śpś-S">karuṇā bhavet</rdg></app>  || 69 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.70" source="alignments/VP65.70.xml">
        <l n="70ab">
<app><lem wit="#VpBh">svakarmapāśaiḥ sudṛḍhair</lem><rdg wit="#Śpś">sarvam evāviśeṣeṇa</rdg><rdg wit="#Śpś-S">sarvam evāśeṣeṇa</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">baddhaṃ  kṛtsnam</lem><rdg wit="#VpBh-A">baddhaṃ kṛcchra</rdg><rdg wit="#Śpś">kleśair baddhaṃ</rdg></app> idaṃ jagat |
        </l>
        <l n="70cd">
tvaṃ <app><lem wit="#VpBh">jagadduḥkha</lem><rdg wit="#Śpś">jagatkleśa</rdg></app><app><lem wit="#VpBh #Śpś">mokṣārthaṃ baddhaḥ</lem><rdg wit="#Śpś-S">mokṣārthe yataḥ</rdg></app> karuṇayā <app><lem wit="#VpBh">nṛpa</lem><rdg wit="#Śpś">ciram</rdg></app> || 70 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.71" source="alignments/VP65.71.xml">
        <l n="71ab">
anāthe vikale dīne nirdhane 'rthini rogiṇi |
        </l>
        <l n="71cd">
adṛṣṭe dṛṣṭapūrve vā tulye ca karuṇā tava || 71 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.72" source="alignments/VP65.72.xml">
        <l n="72ab">
yathābhibhūya sarvāṇi <app><lem wit="#VpBh">jyotīṃṣy arko</lem><rdg wit="#VpBh-A">jotīṃṣiṣo</rdg><rdg wit="#VpBh-D">jyotīṣy arkyo</rdg></app> 'vatiṣṭhate |
        </l>
        <l n="72cd">
tathābhi<app><lem wit="#VpBh">bhūya</lem><rdg wit="#VpBh-A">bhuta</rdg></app> karuṇā tava dharmān avasthitā || 72 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.73" source="alignments/VP65.73.xml">
        <l n="73ab">
<app><lem wit="#VpBh #Śpś">akṛtverṣyāṃ viśiṣṭeṣu</lem><rdg wit="#VpBh-A">akṛtve py āviśiṣṭeṣu</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh-B #VpBh-C #Śpś">hīnān</lem><rdg wit="#VpBh">dīnān</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #Śpś-D #Śpś-p2">anavamanya</lem><rdg wit="#Śpś #Śpś-A #Śpś-H">anavamatya</rdg></app> ca |
        </l>
        <l n="73cd">
agatvā <app><lem wit="#VpBh #Śpś">sadṛśaiḥ</lem><rdg wit="#Śpś-p2 #Śpś-H">sadṛśai</rdg><rdg wit="#Śpś-D">sadṛśe</rdg></app> <app><lem wit="#Śpś">spardhāṃ</lem><rdg wit="#VpBh">sārddhaṃ</rdg><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">sparddhā</rdg></app> tvaṃ <app><lem wit="#VpBh">lokottamatāṃ</lem><rdg wit="#Śpś">loke śreṣṭhatāṃ</rdg></app> gataḥ || 73 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.74" source="alignments/VP65.74.xml">
        <l n="74ab">
ātmaprāṇaiḥ paraprāṇān yo naraḥ parirakṣati |
        </l>
        <l n="74cd">
sa yāti <app><lem wit="#VpBh">paramaṃ</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">tatparaṃ</rdg></app> sthānaṃ yasmān nāvartate punaḥ || 74 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.75" source="alignments/VP65.75.xml">
        <l n="75ab">
prāṇair api tvayā <app><lem wit="#VpBh">rājan</lem><rdg wit="#Śpś">sādho</rdg><rdg wit="#Śpś-A"><sic>nāthā</sic></rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">rakṣitaḥ kṛpaṇo</lem><rdg wit="#Śpś">mānitaḥ praṇayī</rdg></app> janaḥ |
        </l>
        <l n="75cd">
svamāṃsāny api dattāni <app><lem wit="#VpBh">dravyeṣv</lem><rdg wit="#VpBh-A">dravye</rdg><rdg wit="#Śpś">vastuṣv</rdg></app> anyeṣu kā kathā || 75 ||<app><note xml:lang="en"><abbr corresp="#Śpś"/> reverses the two lines.</note></app>
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.76" source="alignments/VP65.76.xml">
        <l n="76ab">
paśavo 'pi hi jīvanti <app><lem wit="#VpBh #VcE">kevalātmodaraṃbharāḥ</lem><rdg wit="#VpBh-A">kevalān sodaraṃbharāḥ</rdg><rdg wit="#VcV #VcK">kevalaṃ svodarambharāḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="76cd">
<app><lem wit="#VcE #VcV">tasyaiva jīvitaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">sa jīvati punaḥ</rdg></app> ślāghyaṃ <app><lem wit="#VpBh">parārthaṃ yas tu</lem><rdg wit="#VcE">yaḥ parārthaṃ hi</rdg><rdg wit="#VcV #VcK">yaḥ parārthe tu</rdg></app> jīvati || 76 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.77" source="alignments/VP65.77.xml">
        <l n="77ab">
kiṃ <app><lem wit="#VpBh">cātra</lem><rdg wit="#VcE #VcV">atra</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VcE #VcV">citraṃ</lem><rdg wit="#VpBh-A">satyaṃ </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VcE #VcV">yat</lem><rdg wit="#VpBh-A">ye</rdg></app> santaḥ <app><lem wit="#VpBh #VcE #VcV">parānugrahatatparāḥ</lem><rdg wit="#VcK">parānagrahatatparāḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="77cd">
na hi <app><lem wit="#VcE">svadehaśaityārthaṃ</lem><rdg wit="#VpBh">svadehaśāntyarthaṃ</rdg><rdg wit="#VcV #VcK">svadehaśaityāya</rdg></app> jāyante candanadrumāḥ || 77 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.78" source="alignments/VP65.78.xml">
        <l n="78ab">
<app><lem wit="#VpBh #VcE">paropakāravyāpāraparo</lem><rdg wit="#VcV #VcK">paropakāravyāpāraḥ</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">yaḥ puruṣaḥ sadā</lem><rdg wit="#VcE">yaḥ puruṣo bhuvi</rdg><rdg wit="#VcV #VcK">puruṣo yaḥ prajāyate</rdg></app> |
        </l>
        <l n="78cd">
<app><lem wit="#VpBh">sa paraṃ padam āpnoti</lem><rdg wit="#VcE">sa saṃpadaṃ samāpnoti </rdg><rdg wit="#VcV #VcK">sampadaṃ sa samāpnoti </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh #VcE">parād api</lem><rdg wit="#VcV #VcK">paratrā'pi </rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">hi yat param</lem><rdg wit="#VcE">ca yat param</rdg><rdg wit="#VcV #VcK">paraṃ padam</rdg></app>  || 78 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.79" source="alignments/VP65.79.xml">
        <l n="79ab">
<app><lem wit="#VpBh">paropakāraikamanāḥ</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">paropakāraikadhanāḥ </rdg><rdg wit="#VcE #VcV">paropakāraniratā ye</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">svasukhāya gataspṛhaḥ</lem><rdg wit="#VcE">svargasukhaniḥspṛhāḥ</rdg><rdg wit="#VcV">svārthasukhanispṛhāḥ</rdg></app> |
        </l>
        <l n="79cd">jagaddhitāya <app><lem wit="#VpBh">jāyante</lem><rdg wit="#VcE #VcV">janitāḥ</rdg></app> sādhavas tv <app><lem wit="#VcE #VcV">īdṛśā</lem><rdg wit="#VpBh">ādṛśā</rdg></app> bhuvi || 79 || 
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.80" source="alignments/VP65.80.xml">
        <l n="80ab">
yat te māṃsāni gātrebhyaḥ <app><lem wit="#VpŚ #MbhS">samutkṛtāni</lem><rdg wit="#VpBh">samutkṛttvāni</rdg><rdg wit="#VpBh-A">samuktaṃ tāni</rdg><rdg wit="#MbhC">uktṛttāni</rdg></app> <app><lem wit="#VpŚ #MbhS">pārthiva</lem><rdg wit="#VpBh">pārthivaḥ</rdg><rdg wit="#MbhC">viśāṃ pate</rdg></app> |
        </l>
        <l n="80cd">
eṣā te <app><lem wit="#VpBh #VpŚ #MbhS">śāśvatī</lem><rdg wit="#MbhC">bhāsvarī</rdg></app> kīrtir lokān <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">anu bhaviṣyati</lem><rdg wit="#MbhC #MbhS">abhibhaviṣyati</rdg></app> || 80 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.81" source="alignments/VP65.81.xml">
        <l n="81ab">
divyarūpadharaś caiva pālayitvā mahīṃ ciram |
        </l>
        <l n="81cd">
sarvāṃl lokān atikramya brahmalokaṃ <app><lem wit="#VpBh">gamiṣyasi</lem><rdg wit="#VpBh-A #VpŚ">gamiṣyati</rdg></app> || 81 ||
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.82" source="alignments/VP65.82.xml">
        <l n="82ab">
evam uktvā tam indrāgnī jagmatus tridaśālayam |
        </l>
        <l n="82cd">
rājā tu <app><lem wit="#VpBh #VpŚ">kratum iṣṭvā taṃ</lem><rdg wit="#VpBh-A">ṛtubhiḥ syātaṃ</rdg><rdg wit="#VpŚ2">kratum iṣṭā taṃ</rdg></app> mumude <app><lem wit="#VpBh">devavat</lem><rdg wit="#VpBh-D">devatāt</rdg><rdg wit="#VpŚ">devatāṃ</rdg></app> tadā || 82 ||<app><note xml:lang="en">Cf. <abbr corresp="#MbhCplus"/>: <q xml:lang="sa">ity uktvā taṃ dānapatim indrāgnī tau tadā nṛpa | pūrṇadehaṃ svakaṃ kṛtvā jagmatus tridaśālayam ||</q> A variant reading for <term xml:lang="sa">pāda</term> c reads <q xml:lang="sa">svarṇadeha<sic>tvacaṃ</sic> kṛtvā</q>.</note></app>
        </l>
      </lg>
      <lg xml:id="VP65.83" source="alignments/VP65.83.xml">
        <l n="83ab">
ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ śibeś caritam uttamam |
        </l>
        <l n="83cd">
vimuktaḥ sarvapāpebhyaḥ svargalokaṃ <app><lem wit="#VpBh">sa</lem><rdg wit="#VpBh-B #VpBh-C #VpBh-D">ca</rdg></app> gacchati || 83 ||
        </l>
      </lg>
      <p xml:id="VP65-p4" source="alignments/VP65-p4.xml">iti <app><lem wit="#VpŚ">vahnipurāṇe</lem><rdg wit="#VpBh">ādye vahnipurāṇe</rdg></app> <app><lem wit="#VpBh">śiber upākhyānaṃ nāma</lem><rdg wit="#VpŚ">śiver upākhyānanāmādhyāyaḥ</rdg></app> ||</p>
   </body>
</text>
</TEI>
